Học toán trước lớp 1: cái gì nên và cái gì phản tác dụng

Chuyên mục này đã có bài về việc sẵn sàng vào lớp 1 nghĩa là gì, và bài về tập viết. Bài này nói về môn còn lại mà ba mẹ hay sốt ruột nhất.

Câu hỏi thường được đặt ra là: con nên biết cộng trừ tới đâu trước khi vào lớp 1. Em xin trả lời thẳng: đó không phải câu hỏi đúng.

Nền của toán không phải là phép tính

Một đứa trẻ đọc thuộc "hai cộng ba bằng năm" chưa chắc đã hiểu điều đó nghĩa là gì. Em muốn phân biệt rõ hai thứ hay bị lẫn.

Thuộc lòng là nhớ một chuỗi âm thanh. Nó cho kết quả nhanh và làm người lớn yên tâm.

Hiểu số lượng là biết rằng năm cái bánh nhiều hơn ba cái bánh, rằng nếu thêm hai cái nữa vào ba cái thì thành năm, và rằng điều đó đúng với bánh, với viên sỏi, với ngón tay.

Đứa trẻ hiểu số lượng học toán tiểu học rất nhẹ nhàng, kể cả khi vào lớp 1 chưa biết phép tính nào. Đứa trẻ thuộc lòng mà không hiểu thì đi được vài tháng đầu rồi đuối, vì tới lúc bài toán đổi dạng thì không còn gì để dựa vào.

Bốn thứ thật sự nên xây ở tuổi mầm non

Cảm nhận số lượng. Nhìn ba viên kẹo mà biết ngay là ba, không cần đếm. Khả năng này xây bằng việc gặp số lượng nhỏ hàng ngày trong đời thật: chia bánh, xếp bát, đếm bậc cầu thang.

Một chi tiết quan trọng mà nhiều người bỏ qua: đếm thuộc lòng từ một tới hai mươi không phải là biết đếm. Biết đếm là chỉ vào từng vật một và biết rằng con số cuối cùng chính là tổng số vật. Nhiều trẻ đọc vanh vách tới hai mươi nhưng khi đếm năm cái thìa thì chỉ lung tung và ra kết quả khác nhau mỗi lần.

So sánh và sắp thứ tự. Cái nào nhiều hơn, cái nào dài hơn, cái nào nặng hơn. Xếp năm que từ ngắn tới dài. Đây là nền của mọi thứ về sau.

Phân loại theo tiêu chí. Chia đống cúc áo thành các nhóm theo màu, rồi chia lại theo kích cỡ — và nhận ra cùng một đống có thể chia theo nhiều cách. Đây chính là tư duy logic ở dạng sơ khai nhất.

Hình khối và không gian. Xếp hình, lắp ghép, gấp giấy, tìm xem miếng nào vừa chỗ trống. Phần này liên quan trực tiếp tới hình học và tới cả việc đọc bản đồ, đọc biểu đồ sau này.

Vì sao dạy phép tính quá sớm thường phản tác dụng

Ba lý do, và cả ba đều gặp trong thực tế.

Trẻ học được mẹo thay vì học hiểu. Khi bị hỏi dồn, trẻ tìm cách đối phó — đoán, nhìn nét mặt người lớn, nhớ bài cũ. Những mẹo này che mất chỗ con chưa hiểu, và người lớn tưởng con đã nắm.

Toán gắn với cảm giác bị kiểm tra. Nếu trải nghiệm đầu tiên với con số là bị hỏi và bị sửa, thì thái độ với môn toán hình thành theo hướng đó — và thái độ thì theo rất lâu.

Con thấy chán ở lớp 1. Đứa trẻ đã học trước phần đầu năm thường ngồi chờ trong những tuần đầu, và thói quen không chú ý hình thành từ đó. Tới khi bài khó lên thì thói quen ấy đã bám.

Chơi gì ở nhà

Không cần vở, không cần giờ học. Những việc sau đều là toán, và trẻ thấy vui:

Nấu ăn. Đong, đếm, chia phần, so sánh nhiều ít. Đây là giờ toán tốt nhất trong nhà.

Dọn bàn ăn. Nhà có bốn người thì lấy mấy cái bát, mấy đôi đũa. Đây là bài toán tương ứng một-một, khái niệm nền tảng của phép nhân sau này.

Trò chơi có xúc xắc. Trẻ nhìn mặt xúc xắc và nhận ra số lượng mà không cần đếm — đúng thứ ta muốn xây. Kèm theo đó là học chờ tới lượt.

Xếp và phân loại đồ thật. Gấp quần áo theo người, xếp giày theo đôi, chia trái cây vào đĩa.

Đặt câu hỏi khi đi đường. Xe nào dài hơn, cây nào cao hơn, còn mấy nhà nữa thì tới.

Thế còn nhận mặt số

Nhận mặt chữ số từ 0 tới 10 là việc có ích và không hại gì, miễn là nó đi kèm số lượng chứ không đứng một mình. Thấy số 5 và biết nó ứng với năm cái gì đó — đó mới là biết.

Còn viết số thì áp dụng đúng lời khuyên của bài về tập viết: bàn tay cần khoẻ và khéo trước, mặt chữ đến sau và đến rất nhanh.

Hỏi đáp nhanh

Con cần biết cộng trừ tới đâu trước khi vào lớp 1?
Không cần biết phép tính nào. Điều quan trọng hơn là hiểu số lượng, so sánh được nhiều ít, và đếm được đúng một nhóm vật.

Con đếm được tới hai mươi rồi, vậy là biết đếm chưa?
Chưa chắc. Hãy thử đưa năm cái thìa và nhờ con đếm. Biết đếm là chỉ vào từng vật một và hiểu rằng số cuối cùng là tổng số.

Có nên cho con học thêm toán trước lớp 1 không?
Với phần lớn trẻ thì không cần. Nấu ăn, dọn bàn, chơi xúc xắc và phân loại đồ vật xây nền tốt hơn nhiều so với giờ học có vở.

Bạn cùng lớp biết làm tính rồi mà con mình chưa, có sao không?
Ở tuổi này khoảng cách giữa các trẻ rất rộng và thay đổi nhanh. Điều đáng theo dõi là con có hiểu số lượng không, chứ không phải con làm được mấy phép tính.

Nhận mặt chữ số sớm có tốt không?
Tốt, miễn là luôn đi kèm số lượng thật — thấy số 5 và biết nó ứng với năm vật.