Mầm non ở Bắc Kạn: khi cả tỉnh ít dân hơn một quận

Loạt bài này đã đi qua những tỉnh khó: Kon Tum dân cư thưa, Cao Bằng xa và chia cắt, Hà Giang khắc nghiệt. Bắc Kạn khó theo một cách khác — không phải vì địa hình mà vì quy mô.

Nói thẳng về quy mô

Bắc Kạn có dân số ít nhất trong các tỉnh của Việt Nam. Toàn tỉnh ít người hơn một quận đông dân của Hà Nội hay TP.HCM.

Với người tính chuyện đầu tư giáo dục, điều trung thực nhất có thể nói là: đây không phải địa bàn cho một hệ thống trường tư quy mô. Thị trường thực sự tồn tại, nhưng nhỏ — tập trung ở thành phố tỉnh lỵ và một vài thị trấn, với một tệp phụ huynh gồm công chức, viên chức, y tế, giáo dục và tiểu thương.

Nói vậy không có nghĩa là không làm được gì. Có nghĩa là quy mô phải đúng: một cơ sở vừa tầm, vận hành gọn, phục vụ tốt tệp phụ huynh có sẵn — chứ không phải một campus lớn chờ lấp đầy.

Và trong một thị trường nhỏ và khép kín, ngôi trường tốt nhất tỉnh gần như không có đối thủ. Đó vẫn là một vị thế đáng có.

Phần lớn tỉnh là chuyện của trường công

Ngoài đô thị, Bắc Kạn là rừng núi với các thôn bản nằm rải trong thung lũng. Khoảng cách và đường sá là trở ngại thật với trẻ mầm non, nhất là vào mùa mưa và mùa đông.

Hệ thống điểm trường đặt ngay trong thôn bản là lời giải chính ở đây, như ở mọi tỉnh miền núi. Điều đó không phải hạn chế mà là cách phù hợp với thực tế địa hình.

Cộng đồng Tày, Nùng và tiếng mẹ đẻ

Bắc Kạn là địa bàn cư trú lâu đời của người Tày, Nùng, Dao, Mông. Ở nhiều vùng, tiếng mẹ đẻ là ngôn ngữ dùng trong gia đình.

Cách làm đúng vẫn là nuôi cả hai ngôn ngữ, và ưu tiên phát triển giáo viên gốc địa phương. Ở một tỉnh nhỏ như Bắc Kạn, điều này còn quan trọng hơn: nguồn nhân lực từ bên ngoài gần như không có, nên xây từ người tại chỗ là con đường duy nhất bền vững.

Rừng, hồ và một hướng đi

Bắc Kạn có hệ sinh thái rừng núi nguyên vẹn và một hồ nước ngọt tự nhiên nổi tiếng. Du lịch sinh thái đang phát triển, tuy còn ở quy mô nhỏ.

Với giáo dục mầm non, thiên nhiên ở đây là chất liệu tuyệt vời: rừng, nước, mùa, động thực vật. Một ngôi trường ở Bắc Kạn xây dựng chương trình quanh khám phá thiên nhiên có bản sắc rất rõ, và làm được điều mà trường đô thị phải bỏ nhiều tiền để mô phỏng.

Quỹ đất thì rộng và rẻ, khí hậu mát mẻ phần lớn năm. Điều kiện vật chất cho một mô hình trường có sân vườn gần như lý tưởng — chỉ có quy mô là phải vừa.

Nhân sự: bài toán của mọi tỉnh nhỏ và xa

Với dân số ít và xa trung tâm đào tạo, nguồn giáo viên có chuyên môn ở Bắc Kạn rất hạn chế. Đây là trở ngại lớn nhất.

Ba hướng đã nói ở Cao Bằng vẫn đúng và còn cần thiết hơn: ưu tiên người gốc địa phương, có lộ trình phát triển rõ ràng, và tự đào tạo được người mới theo chuẩn của mình.

Với phụ huynh, sự ổn định của đội ngũ nên là câu hỏi đầu tiên khi tìm hiểu trường ở đây.

Mùa đông vùng cao

Bắc Kạn có mùa đông lạnh với những đợt rét đậm. Một ngôi trường cần khu vận động trong nhà đủ rộng, hệ thống giữ ấm cho phòng ngủ trưa, và lịch sinh hoạt điều chỉnh theo mùa.

Mùa mưa thì cần thoát nước tốt và khu có mái để hoạt động khi mưa — nhất là ở địa hình dốc.

Hỏi đáp nhanh

Ở tỉnh nhỏ, ít lựa chọn thì làm sao?
Khi lựa chọn ít, việc tìm hiểu kỹ từng nơi càng quan trọng. Nên tới xem vào giờ sinh hoạt bình thường và hỏi thẳng những điều mình băn khoăn.

Nhà ở thôn xa, có nên cho con đi học mầm non không?
Nên, nếu điều kiện đi lại cho phép. Trẻ học rất nhiều từ việc chơi với bạn đồng lứa và từ nếp sinh hoạt đều đặn. Điểm trường đặt trong thôn chính là để giải bài toán khoảng cách.

Trẻ nói tiếng Tày, tiếng Dao ở nhà thì vào lớp có khó không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Nên hỏi trường có giáo viên nói được tiếng bản địa không.

Làm sao biết trường có đội ngũ ổn định?
Hỏi thẳng năm ngoái có bao nhiêu giáo viên nghỉ giữa năm, và cô phụ trách lớp đã ở trường bao lâu. Ở tỉnh nhỏ và xa, đây là câu hỏi quan trọng nhất.

Trường có vườn thì trẻ có ít được học không?
Không. Với lứa mầm non, quan sát cây cối, đếm hạt, phân loại lá chính là cách học toán và khoa học phù hợp lứa tuổi.

Mở một ngôi trường ở Bắc Kạn

Đây là thị trường nhỏ, và lời khuyên trung thực là làm đúng quy mô: một cơ sở vừa tầm, vận hành gọn, phục vụ tốt tệp phụ huynh có sẵn ở đô thị. Đổi lại là vị thế gần như không có đối thủ và điều kiện tự nhiên lý tưởng cho một mô hình có sân vườn. Global Star đồng hành từ khảo sát và đánh giá quy mô thật, rồi chuyển giao chương trình Global Nexus cùng khung vận hành. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →