Mầm non ở Bình Phước: những khu dân cư mọc quanh nông trường

Bình Phước là tỉnh có diện tích lớn nhất Đông Nam Bộ nhưng dân cư thưa, và phần lớn đất là những vùng canh tác quy mô lớn: cao su, điều, tiêu.

Đi kèm với đó là một mô hình sống mà ít nơi nào ở Việt Nam còn giữ rõ: các khu dân cư hình thành quanh nông trường.

Cộng đồng nông trường

Khác với làng quê đồng bằng vốn hình thành tự nhiên qua nhiều đời, khu dân cư nông trường được tổ chức quanh một đơn vị sản xuất: nhà ở tập trung, người lao động cùng một nơi làm việc, và nhịp sống theo lịch canh tác chung.

Điều đó tạo ra một dạng cộng đồng rất gắn kết và khá đồng nhất — giống Cẩm Phả với nghề mỏ, nhưng ở quy mô nhỏ hơn và trải rộng hơn.

Với một ngôi trường, nghĩa là hiểu một gia đình gần như là hiểu mọi gia đình trong khu: cùng nhịp làm việc, cùng mức thu nhập, cùng mối quan tâm. Làm tốt thì cả khu biết; làm dở cũng vậy.

Nhịp cạo mủ cao su đáng chú ý: công việc này thường bắt đầu từ rất sớm, có khi từ nửa đêm về sáng, để mủ chảy tốt. Nghĩa là ở nhiều gia đình, người lớn đi làm khi trẻ còn đang ngủ và về khi trời chưa sáng rõ.

Khoảng cách là bài toán nền

Với diện tích rộng và dân cư rải theo vùng canh tác, khoảng cách tới trường là trở ngại thật ở phần lớn tỉnh. Hệ thống điểm trường đặt gần khu dân cư là lời giải chính.

Phần khả thi cho trường tư tập trung ở thành phố tỉnh lỵ và các thị trấn, cùng những khu vực công nghiệp mới nơi dân cư đang tụ lại.

Công nghiệp đang tới

Trong những năm gần đây, Bình Phước đón các khu công nghiệp mới, nhất là ở khu vực giáp Bình Dương. Cùng với hạ tầng giao thông được cải thiện, điều đó đang đưa về một lớp cư dân khác: công nhân, kỹ thuật viên, và gia đình trẻ.

Đây là quá trình mà Bình Dương đã đi qua từ hai thập niên trước, và Bình Phước đang ở giai đoạn đầu. Với người làm giáo dục, nghĩa là những khu vực giáp ranh đáng theo dõi kỹ — nhu cầu ở đó sẽ hình thành nhanh.

Cộng đồng đa dân tộc

Bình Phước có cộng đồng S'tiêng, Khmer và nhiều dân tộc khác sinh sống lâu đời, bên cạnh cư dân từ các tỉnh phía Bắc và miền Trung vào lập nghiệp qua nhiều đợt.

Ở một số vùng, trẻ tới lớp mang theo tiếng mẹ đẻ khác tiếng Việt. Cách làm đúng vẫn là nuôi cả hai — và ưu tiên giáo viên gốc địa phương, những người mang sẵn ngôn ngữ và sự hiểu biết về gia đình học sinh.

Mùa vụ và thu nhập

Kinh tế nông nghiệp quy mô lớn có mùa vụ rõ và phụ thuộc giá nông sản. Thu hoạch điều, cạo mủ cao su, thu tiêu — mỗi thứ một mùa, và giá thì lên xuống theo thị trường thế giới.

Với gia đình, thu nhập không đều theo tháng và có năm khá năm khó. Một ngôi trường ở đây nên giúp gia đình lập kế hoạch cả năm học ngay từ đầu, thay vì xử lý từng tháng — và hiểu rằng đây là đặc thù của vùng chứ không phải sự thiếu quan tâm.

Đất đỏ, nắng và không gian

Bình Phước có quỹ đất rộng và rẻ, cây xanh nhiều, không khí thoáng. Điều kiện cho một ngôi trường có sân vườn thật gần như lý tưởng.

Khí hậu nắng nhiều nên cần mái che và cây bóng mát ở sân ngoài trời, và hoạt động ngoài trời nên đặt vào sáng sớm, chiều muộn. Mùa mưa thì cần thoát nước tốt vì đất đỏ dễ lầy.

Hỏi đáp nhanh

Bố mẹ đi làm từ rất sớm thì gửi con thế nào?
Nên chọn nơi nhận trẻ sớm và có quy trình rõ khi người đón thay đổi. Trong các khu dân cư nông trường, việc nhờ hàng xóm đưa đón hộ khá phổ biến, nên nhà trường cần danh sách người được đón đã đăng ký.

Nhà ở xa trung tâm thì có nên cho con đi học mầm non không?
Nên, nếu điều kiện đi lại cho phép. Hệ thống điểm trường đặt gần khu dân cư chính là để giải bài toán khoảng cách này.

Trẻ nói tiếng dân tộc ở nhà thì vào lớp có khó không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Nên hỏi trường có giáo viên nói được tiếng bản địa không.

Năm nào giá nông sản thấp thì tính chuyện học của con ra sao?
Nên trao đổi thẳng với nhà trường và lên kế hoạch cả năm ngay từ đầu. Việc cho trẻ nghỉ dài rồi quay lại làm mất nếp và tốn thời gian ổn định lại.

Trường có sân vườn ở đây có khả thi không?
Rất khả thi vì quỹ đất rộng và rẻ. Điều cần hỏi là sân có mái che và cây bóng mát không, vì nắng ở đây khá gắt.

Mở một ngôi trường ở Bình Phước

Đây là tỉnh đang ở đầu một chu kỳ công nghiệp hoá, với quỹ đất rộng và rẻ, và một mô hình cộng đồng gắn kết nơi tiếng lành lan rất nhanh. Điều cần là thiết kế đúng theo nhịp sống nông trường và theo dõi sát các khu vực giáp ranh đang chuyển động. Global Star đồng hành từ khảo sát, rồi chuyển giao chương trình Global Nexus cùng toàn bộ khung vận hành. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →