Mầm non ở Buôn Ma Thuột: khi tiếng Việt cũng là ngôn ngữ thứ hai

Khi nói tới trường mầm non song ngữ, người ta thường nghĩ tới tiếng Anh. Ở Buôn Ma Thuột, câu chuyện ngôn ngữ trong lớp học bắt đầu từ chỗ khác và sớm hơn nhiều: với không ít đứa trẻ, chính tiếng Việt mới là ngôn ngữ thứ hai.

Một lớp học nhiều tiếng mẹ đẻ

Đắk Lắk là nơi cư trú của nhiều dân tộc, trong đó người Ê Đê là cộng đồng bản địa đông đảo. Nhiều gia đình vẫn nói tiếng mẹ đẻ trong nhà, và đứa trẻ tới lớp mầm non mang theo ngôn ngữ đó.

Đây không phải một khó khăn cần khắc phục — nó là thực tế cần được làm việc cùng. Trẻ có hai ngôn ngữ từ nhỏ thường phát triển tốt về mặt ngôn ngữ nếu cả hai đều được nuôi dưỡng. Vấn đề chỉ nảy sinh khi tiếng mẹ đẻ bị coi là trở ngại và bị gạt sang bên, khiến trẻ vừa không vững tiếng Việt vừa dần mất gốc.

Một ngôi trường ở Buôn Ma Thuột làm tốt việc này sẽ khác biệt rõ rệt: giáo viên biết vài câu tiếng bản địa để trẻ mới đỡ bỡ ngỡ, hoạt động kể chuyện có chỗ cho truyện của các dân tộc tại chỗ, và tiếng Việt được dạy như một ngôn ngữ đang học chứ không phải một điều mặc nhiên phải biết.

Mùa vụ cà phê chi phối cả năm học

Kinh tế Đắk Lắk gắn với nông sản, mà nông sản thì có mùa. Vụ thu hoạch cà phê vào cuối năm là quãng thời gian cả gia đình dồn sức ra rẫy, làm ngày làm đêm, và thuê thêm nhân công.

Trong những tuần đó, việc đưa đón con đi học trở thành chuyện thứ yếu. Nhiều trẻ nghỉ học theo gia đình, có trẻ được mang theo ra rẫy. Đây là điều mà mô hình trường thành phố không lường tới, và cũng là lý do một số trường tư mở ở Tây Nguyên gặp khó vào đúng mùa cao điểm.

Ngược lại, một ngôi trường hiểu nhịp này sẽ chuẩn bị trước: biết trước tỉ lệ đi học sẽ giảm trong quãng nào, có phương án giữ nhịp học cho những trẻ vẫn tới lớp, và có cách đón trẻ trở lại sau mùa vụ mà không để các em bị tụt lại.

Khoảng cách giữa thành phố và vùng rẫy

Buôn Ma Thuột là đô thị trung tâm của cả vùng Tây Nguyên, nhưng dân cư ngoài thành phố sống phân tán theo các vùng canh tác. Khoảng cách tới trường là rào cản thực tế lớn nhất với nhiều gia đình.

Điều này làm thị trường phân đôi rõ rệt. Trong thành phố có tệp phụ huynh công chức, tiểu thương, chủ vựa nông sản và doanh nghiệp — nhóm có điều kiện và có nhu cầu về chất lượng. Ngoài thành phố là câu chuyện khác hẳn, nơi bài toán đầu tiên là làm sao trẻ tới được lớp.

Với người làm trường tư, phần thị trường khả thi nằm trong đô thị và vùng ven gần. Và ở đó, khoảng trống còn rất rộng: thành phố này có quy mô dân số đáng kể nhưng số trường có chương trình bài bản còn ít so với các đô thị cùng cỡ ở đồng bằng.

Lợi thế mà Tây Nguyên có sẵn

Có vài thứ Buôn Ma Thuột có mà nhiều nơi phải bỏ nhiều công mới tạo ra được. Quỹ đất rộng, cho phép làm sân vườn thật chứ không phải một khoảnh sân. Khí hậu cao nguyên mát mẻ quanh năm, ít những đợt nắng nóng gay gắt hay rét buốt khiến trẻ phải ở trong nhà. Và một môi trường tự nhiên ngay cạnh: cây, đất, mùa vụ, vật liệu tự nhiên — những thứ mà chương trình giáo dục mầm non hiện đại rất coi trọng.

Một ngôi trường ở đây có thể xây dựng bản sắc từ chính những thứ đó, thay vì sao chép mô hình đô thị vốn được thiết kế cho điều kiện chật chội.

Hỏi đáp nhanh

Trẻ nói tiếng dân tộc ở nhà có bị chậm khi vào lớp không?
Trẻ lớn lên với hai ngôn ngữ thường cần thêm chút thời gian ở giai đoạn đầu, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Điều nên hỏi nhà trường là giáo viên hỗ trợ trẻ mới thế nào trong những tuần đầu.

Có nên bỏ tiếng mẹ đẻ để con tập trung học tiếng Việt không?
Không nên. Tiếng mẹ đẻ là nền tảng cảm xúc và là cầu nối với gia đình. Việc từ bỏ nó thường không giúp tiếng Việt tốt hơn, mà làm trẻ mất đi một phần vốn liếng sẵn có. Cách tốt hơn là giữ tiếng mẹ đẻ ở nhà và để trường phụ trách phần tiếng Việt một cách có hệ thống.

Mùa thu hoạch bận quá, cho con nghỉ học một thời gian có sao không?
Nghỉ dài làm trẻ mất nếp và phải làm quen lại. Nếu buộc phải giảm, nên trao đổi với nhà trường để bớt số buổi thay vì ngắt hẳn, và báo trước để giáo viên chuẩn bị cho việc trẻ quay lại.

Buôn Ma Thuột có trường mầm non song ngữ tiếng Anh không?
Số lượng còn ít so với quy mô dân số của thành phố. Đây là khoảng trống rõ rệt, nhất là với tệp phụ huynh làm kinh doanh nông sản xuất khẩu — nhóm hiểu rất rõ giá trị của ngoại ngữ từ chính công việc của mình.

Trường có sân vườn rộng có quan trọng với trẻ không?
Với lứa mầm non, vận động và tiếp xúc thiên nhiên là một phần của việc học chứ không phải giờ giải lao. Ở nơi có quỹ đất và khí hậu thuận lợi như Tây Nguyên thì đây là lợi thế nên tận dụng, thay vì làm trường theo kiểu tiết kiệm diện tích của đô thị lớn.

Mở một ngôi trường ở Buôn Ma Thuột

Tây Nguyên là vùng mà mô hình sao chép từ đô thị thường không hợp: nhịp mùa vụ khác, cấu trúc dân cư khác, và câu chuyện ngôn ngữ cũng khác. Nhưng đây cũng là nơi một ngôi trường làm đúng sẽ gần như không có đối thủ tương đương. Global Star chuyển giao chương trình Global Nexus và khung vận hành, đồng hành cùng đối tác điều chỉnh theo đặc thù địa phương ngay từ bước khảo sát. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →