Mầm non ở Hoà Bình: cửa ngõ Tây Bắc, và những người Hà Nội đang về

Hoà Bình là tỉnh miền núi gần Hà Nội nhất. Khoảng cách ấy tạo ra một tình huống mà ít tỉnh vùng cao nào có: cùng lúc tồn tại hai thực tế rất khác nhau, và cả hai đều đang thay đổi.

Thực tế thứ nhất: một tỉnh miền núi

Hoà Bình là địa bàn cư trú lâu đời của người Mường, cùng nhiều dân tộc khác. Ở nhiều vùng, tiếng mẹ đẻ vẫn được dùng trong gia đình, và văn hoá bản địa còn nguyên trong sinh hoạt hằng ngày — từ nhà ở, ẩm thực tới lễ hội.

Với giáo dục mầm non, điều đó có nghĩa là ở không ít nơi, trẻ tới lớp mang theo một ngôn ngữ khác tiếng Việt. Như ở Sóc Trăng, Buôn Ma Thuột hay Lào Cai, cách làm đúng là nuôi cả hai chứ không gạt bỏ một bên — trẻ có nền tiếng mẹ đẻ vững thường tiếp thu tiếng Việt tốt hơn về lâu dài.

Địa hình chia cắt cũng là trở ngại thật: nhiều vùng dân cư nằm trong thung lũng, cách trung tâm huyện hàng chục cây số đường đèo. Đây là nơi hệ thống điểm trường công đặt gần dân đóng vai trò không thể thay thế.

Thực tế thứ hai: làn sóng người thủ đô

Trong khoảng một thập niên, một hiện tượng khác xuất hiện: gia đình từ Hà Nội mua đất ở Hoà Bình làm nhà vườn, ban đầu để nghỉ cuối tuần, rồi một số chuyển về ở hẳn.

Lý do tương tự như ở Bảo Lộc: họ muốn con lớn lên có không gian, có cây cối, có không khí sạch. Với người làm việc từ xa hoặc kinh doanh tự chủ về thời gian, khoảng cách tới Hà Nội đủ gần để vẫn giữ được công việc.

Nhóm này còn nhỏ nhưng có ảnh hưởng lớn tới phân khúc trên của thị trường giáo dục địa phương: họ mang theo tiêu chuẩn thủ đô và tra cứu rất kỹ. Và khi tới nơi, họ thường thấy lựa chọn tại chỗ chưa tương xứng — đó chính là khoảng trống.

Du lịch cộng đồng và một nguồn sinh kế mới

Hoà Bình cũng đang phát triển du lịch cộng đồng và nghỉ dưỡng, dựa trên chính cảnh quan và văn hoá bản địa. Nhiều gia đình người Mường làm homestay, hướng dẫn, dịch vụ.

Điều này tạo ra một động lực ngoại ngữ thực tế cho lớp phụ huynh trẻ, và quan trọng hơn: nó làm tăng giá trị của bản sắc trong mắt chính người địa phương. Một ngôi trường đưa văn hoá bản địa vào chương trình một cách có chủ đích không chỉ tôn trọng gia đình mà còn hỗ trợ đúng hướng phát triển của tỉnh.

Thị trường nằm ở đâu

Phần khả thi cho một ngôi trường tư ở Hoà Bình tập trung ở thành phố và các thị trấn, cùng những khu vực đang có làn sóng cư dân mới từ Hà Nội về.

Ở đó, tệp phụ huynh gồm ba nhóm: công chức viên chức của tỉnh, gia đình kinh doanh và dịch vụ, và nhóm cư dân mới. Ba nhóm khác nhau về kỳ vọng nhưng gặp nhau ở chỗ đều coi trọng không gian — điều mà Hoà Bình có sẵn và thừa.

Lợi thế lớn nhất: thiên nhiên

Đây là tỉnh có đồi, rừng, suối và khí hậu mát mẻ, với quỹ đất rộng và giá dễ chịu. Điều kiện để làm một ngôi trường xoay quanh khu vườn và hoạt động ngoài trời gần như lý tưởng.

Với lứa mầm non, tiếp xúc thiên nhiên không phải hoạt động giải trí mà là cách trẻ học về vật liệu, về mùa, về nguyên nhân và kết quả. Một ngôi trường ở Hoà Bình khai thác được điều đó có thứ để nói mà trường ở Hà Nội không thể nói — và nói với chính những phụ huynh vừa rời Hà Nội vì lý do đó.

Hỏi đáp nhanh

Trẻ nói tiếng Mường ở nhà thì vào lớp có khó không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Nên hỏi nhà trường hỗ trợ trẻ mới thế nào trong những tuần đầu.

Có nên bỏ tiếng mẹ đẻ để con tập trung tiếng Việt?
Không nên. Tiếng mẹ đẻ là nền tảng cảm xúc và là cầu nối với gia đình, ông bà. Bỏ nó thường không giúp tiếng Việt tốt hơn mà làm trẻ mất một phần vốn liếng sẵn có.

Chuyển từ Hà Nội về Hoà Bình, con có bị thiệt không?
Ở tuổi mầm non, chất lượng môi trường hằng ngày quan trọng hơn địa chỉ. Nhiều gia đình nhận thấy không gian và nhịp sống ở đây có lợi hơn cho trẻ nhỏ. Điều cần làm là đánh giá từng trường cụ thể.

Nhà ở vùng xa trung tâm thì gửi con thế nào?
Hệ thống điểm trường công đặt gần dân là lời giải chính cho bài toán khoảng cách ở vùng núi. Với trường tư, lựa chọn thực tế tập trung ở thành phố và thị trấn.

Trường có vườn thì trẻ có ít được học chữ, học số không?
Không. Với lứa mầm non, việc đếm hạt, phân loại lá, đo mực nước chính là cách học toán và khoa học phù hợp lứa tuổi. Vấn đề là hoạt động có được thiết kế với mục tiêu rõ ràng hay không.

Mở một ngôi trường ở Hoà Bình

Hoà Bình có thiên nhiên, quỹ đất, một bản sắc văn hoá đáng đưa vào chương trình, và một lớp cư dân mới mang theo tiêu chuẩn thủ đô. Khoảng trống nằm đúng ở chỗ ghép những thứ đó lại. Global Star chuyển giao chương trình Global Nexus — trong đó phần ngôn ngữ và kể chuyện đặt tiếng mẹ đẻ cùng văn hoá bản địa làm nền — cùng toàn bộ khung vận hành. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →