Mầm non ở Hội An: dạy trẻ hội nhập mà không đánh mất chỗ mình sinh ra

Hội An là một trong số ít nơi ở Việt Nam mà chuyện gìn giữ bản sắc không chỉ là khẩu hiệu. Cả thành phố sống bằng việc mình khác biệt, và người dân ý thức rất rõ điều đó.

Điều ấy thể hiện ngay trong cách phụ huynh ở đây nghĩ về việc học của con: họ muốn con giỏi tiếng Anh, vì đó là công cụ mưu sinh của chính họ. Nhưng họ cũng rất cảnh giác với việc con mình lớn lên mà không biết gì về nơi mình sinh ra.

Hai mong muốn tưởng như đối nghịch

Với gia đình làm du lịch ở Hội An, tiếng Anh không phải môn học mà là nghề. Họ nói tiếng Anh với khách mỗi ngày, và biết chính xác việc thiếu ngoại ngữ đã giới hạn mình tới đâu. Vì thế nhu cầu cho con học sớm rất mạnh và rất thực tế.

Đồng thời, họ chứng kiến một đô thị du lịch có thể bào mòn cái gốc của nó nhanh thế nào. Nỗi lo con mình thành một đứa trẻ nói tiếng Anh trôi chảy mà không biết gói bánh, không biết đèn lồng làm thế nào, không hiểu vì sao rằm thì phố tắt điện — nỗi lo đó là thật.

Một ngôi trường ở Hội An nếu chỉ nhấn vào ngoại ngữ sẽ chạm được một nửa. Nửa còn lại nằm ở chỗ chứng minh rằng trẻ vẫn được nuôi trong văn hoá của chính nơi này.

Làng nghề là giáo cụ có sẵn

Quanh Hội An là những làng nghề còn sống: mộc, gốm, rau, đèn lồng, chài lưới. Với giáo dục mầm non, đây là kho chất liệu mà các trường ở thành phố lớn phải mua hoặc mô phỏng.

Trẻ nhào đất, nặn hình, thấy cái mình nặn khô lại và cứng lên — đó là bài học về vật liệu và về nguyên nhân kết quả, đúng cách trẻ mầm non học. Trẻ xem người lớn chuốt tre, dán giấy, thắp đèn — đó là quan sát, là vốn từ, là sự kiên nhẫn.

Điều đáng nói là những hoạt động này không cần trở thành chuyến tham quan tốn kém. Chúng có thể được đưa vào lớp học hằng tuần bằng vật liệu địa phương sẵn có. Đây là chỗ một ngôi trường ở Hội An có thể làm được điều mà trường ở nơi khác không làm nổi — và cũng là chỗ phần lớn cơ sở hiện nay bỏ qua.

Mùa lụt là một phần của năm học

Hội An có mùa lụt gần như hằng năm vào cuối năm. Nước vào phố, đường ngập, sinh hoạt đảo lộn trong một số ngày.

Người Hội An đã quen và có cách sống chung với nó. Nhưng một ngôi trường thì phải chuẩn bị chủ động: chọn vị trí có nền cao, thiết kế để thiết bị và đồ dùng kê được lên cao nhanh, có quy trình thông báo nghỉ rõ ràng, và có cách bù lại nhịp sinh hoạt cho trẻ sau những ngày nghỉ.

Đây là điểm mà mô hình bê từ nơi khác về thường bỏ sót, và phụ huynh Hội An nhận ra ngay từ mùa lụt đầu tiên.

Giới hạn xây dựng và bài toán vị trí

Khu phố cổ có quy định nghiêm ngặt về xây dựng và bảo tồn, nên hầu như không có chỗ cho một ngôi trường quy mô. Thực tế là trường phải nằm ở vùng ven — các phường xung quanh, nơi phần lớn cư dân thật sự sinh sống, chứ không phải nơi khách du lịch đi lại.

Điều này hoá ra lại thuận: vùng ven còn quỹ đất cho sân vườn, gần làng nghề và ruộng rau, và đúng chỗ các gia đình trẻ ở. Người mở trường chỉ cần bỏ định kiến rằng phải ở gần phố cổ mới là ở Hội An.

Cộng đồng nhỏ, tiếng lành đi nhanh

Hội An là đô thị nhỏ và cộng đồng gắn kết. Cũng như các thành phố cỡ vừa khác, một ngôi trường tốt được biết tới rất nhanh, và một sự cố xử lý kém cũng vậy.

Ở đây còn thêm một yếu tố: nhiều gia đình có quan hệ họ hàng với nhau qua nhiều đời. Thông tin không chỉ lan trong nhóm phụ huynh mà lan trong cả dòng họ. Điều đó khiến việc đầu tư vào giao tiếp với gia đình và vào quy trình xử lý sự cố có giá trị đặc biệt lớn.

Hỏi đáp nhanh

Học song ngữ có làm con quên tiếng Việt và văn hoá quê mình không?
Không, nếu tiếng Việt vẫn là ngôn ngữ chính trong sinh hoạt và kể chuyện, và nếu nhà trường có hoạt động gắn với văn hoá địa phương. Điều nên hỏi là trường làm gì để trẻ biết về nơi mình sống, chứ không chỉ hỏi mỗi tuần có mấy giờ tiếng Anh.

Mùa lụt thì việc học của con ra sao?
Nên hỏi nhà trường trước khi nhập học: nền trường cao bao nhiêu, căn cứ nào để quyết định nghỉ, báo cho phụ huynh lúc nào, và bù nhịp sinh hoạt cho trẻ thế nào sau đợt nghỉ.

Cho trẻ tiếp xúc làng nghề từ nhỏ có sớm quá không?
Với lứa mầm non, việc chạm vào vật liệu thật — đất, tre, giấy, nước — là cách học phù hợp lứa tuổi, không phải học nghề. Điều quan trọng là hoạt động được thiết kế an toàn và có mục tiêu rõ ràng.

Trường ở vùng ven có kém hơn trường gần trung tâm không?
Không nhất thiết. Ở Hội An, vùng ven thường có quỹ đất cho sân vườn và gần với đời sống thật của cư dân hơn. Nên đánh giá từng trường cụ thể thay vì theo vị trí so với phố cổ.

Gia đình làm du lịch bận theo mùa thì sắp xếp thế nào?
Nên trao đổi với nhà trường về lịch làm việc thực tế ngay từ đầu năm để cùng tìm phương án, thay vì xử lý từng đợt cao điểm. Việc cho trẻ nghỉ dài rồi quay lại thường tốn thời gian làm quen lại.

Mở một ngôi trường ở Hội An

Hội An là nơi một ngôi trường có thể làm được điều hiếm: dạy trẻ hội nhập bằng chính chất liệu của nơi chúng sinh ra. Điều cần là một chương trình đủ vững để kết hợp hai vế đó có chủ đích. Global Star chuyển giao chương trình Global Nexus — trong đó phần ngôn ngữ và kể chuyện giữ tiếng Việt cùng văn hoá bản địa làm nền — cùng toàn bộ khung vận hành. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →