Mầm non ở Lạng Sơn: khi cả năm của một gia đình phụ thuộc vào vài tuần

Ở Lạng Sơn có những tuần mà cả thành phố như không ngủ: xe container nối đuôi nhau, kho bãi chạy hết công suất, và người làm nghề thì làm cả ngày lẫn đêm. Rồi có những tháng mọi thứ lặng đi.

Nhịp ấy không phải ngẫu nhiên — nó theo mùa nông sản và theo dòng hàng qua biên giới. Và nó chi phối đời sống của rất nhiều gia đình ở đây.

Khi thu nhập cả năm dồn vào vài mùa

Kinh tế cửa khẩu có đặc điểm là dồn cục. Mùa vải, mùa thanh long, mùa cao điểm xuất khẩu — đó là lúc người làm kho vận, môi giới, vận tải, dịch vụ kiếm được phần lớn thu nhập của năm. Ngoài những mùa đó thì công việc thưa hẳn.

Với một gia đình, điều đó nghĩa là tiền không vào đều theo tháng, và thời gian cũng vậy: có lúc bận tới mức không kịp ăn, có lúc rảnh hẳn.

Với một ngôi trường, đây là điều cần hiểu và tính vào cách làm việc:

• Lập kế hoạch theo năm học với phụ huynh, thay vì xử lý từng tháng — điều này giúp gia đình chủ động hơn nhiều.
• Khung giờ rộng và ổn định, để trong mùa cao điểm gia đình vẫn sắp xếp được.
• Không tạo thêm việc cho phụ huynh trong những tuần họ bận nhất — mỗi cuộc gọi không cần thiết là một chi phí thật.

Cộng đồng Tày, Nùng và nhiều tiếng mẹ đẻ

Lạng Sơn là địa bàn cư trú lâu đời của người Tày, người Nùng cùng nhiều dân tộc khác. Ở nhiều vùng, tiếng mẹ đẻ vẫn được dùng trong gia đình.

Như ở Lào Cai, Hoà Bình hay Sóc Trăng, cách làm đúng là nuôi cả hai ngôn ngữ chứ không gạt bỏ một bên: trẻ có nền tiếng mẹ đẻ vững thường tiếp thu tiếng Việt tốt hơn về lâu dài, và giữ được sợi dây với gia đình mình.

Điều này đòi hỏi giáo viên được chuẩn bị — biết vài câu tiếng bản địa cho trẻ mới đỡ bỡ ngỡ, và hiểu rằng một đứa trẻ chưa nói được không có nghĩa là chưa hiểu được.

Địa hình và khoảng cách

Lạng Sơn là tỉnh miền núi với địa hình chia cắt. Dân cư phân bố theo các thung lũng và trục đường, và nhiều nơi cách trung tâm huyện khá xa.

Với trẻ mầm non, khoảng cách là trở ngại thật, nhất là vào mùa đông. Hệ thống điểm trường công đặt gần dân là lời giải chính ở những vùng này; phần thị trường khả thi cho trường tư tập trung ở thành phố và các thị trấn, khu vực cửa khẩu.

Mùa đông vùng cao

Lạng Sơn có mùa đông lạnh, có những đợt rét đậm kéo dài và sương muối ở vùng cao. Trong những quãng đó, hoạt động ngoài trời gần như dừng hẳn.

Một ngôi trường ở đây cần khu vận động trong nhà đủ rộng để trẻ không phải ngồi yên cả ngày trong nhiều tuần, hệ thống giữ ấm cho phòng ngủ trưa, và lịch sinh hoạt điều chỉnh theo mùa thay vì cố định cả năm.

Đây là thứ mô hình bê từ đồng bằng lên thường thiếu, và phụ huynh nhận ra ngay từ mùa đông đầu tiên.

Bài toán nhân sự ở vùng biên

Như mọi tỉnh cách xa trung tâm đào tạo, nguồn giáo viên mầm non có chuyên môn ở Lạng Sơn hạn chế, và thu hút người từ xuôi lên đòi hỏi giải chuyện chỗ ở cùng sự gắn bó dài hạn.

Với phụ huynh, sự ổn định của đội ngũ nên là câu hỏi đặt sớm. Với người mở trường, đây là bài toán phải giải từ khi lập kế hoạch — và là chỗ mà một hệ thống có đào tạo và lộ trình phát triển cho giáo viên tạo khác biệt lớn nhất.

Hỏi đáp nhanh

Mùa cao điểm bận quá thì gửi con thế nào?
Nên trao đổi với nhà trường ngay từ đầu năm về những quãng bận nhất để cùng tìm phương án, và đăng ký sẵn người đón dự phòng.

Thu nhập không đều thì tính chuyện học của con ra sao?
Nên lên kế hoạch cả năm ngay từ đầu thay vì xử lý từng tháng. Việc cho trẻ nghỉ dài rồi quay lại làm mất nếp và tốn thời gian ổn định lại.

Trẻ nói tiếng Tày, tiếng Nùng ở nhà thì vào lớp có khó không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Nên hỏi nhà trường hỗ trợ trẻ mới thế nào trong những tuần đầu.

Mùa đông rét đậm thì trẻ sinh hoạt thế nào?
Nên hỏi cụ thể về khu vận động trong nhà, cách giữ ấm phòng ngủ trưa, và lịch sinh hoạt mùa đông khác mùa khác ra sao.

Làm sao biết trường có đội ngũ ổn định?
Hỏi thẳng năm ngoái có bao nhiêu giáo viên nghỉ giữa năm, và cô phụ trách lớp đã ở trường bao lâu. Ở các tỉnh xa trung tâm, đây là câu hỏi quan trọng nhất.

Mở một ngôi trường ở Lạng Sơn

Lạng Sơn là thị trường khép kín với sức mua thật ở đô thị và khu vực cửa khẩu, nơi ngôi trường tốt nhất thành phố gần như không có đối thủ. Hai thứ cần giải từ đầu là nhân sự và thiết kế cho mùa đông. Global Star chuyển giao chương trình Global Nexus, bộ tiêu chuẩn campus và phần đào tạo đội ngũ tại chỗ. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →