Mầm non ở Lào Cai: một tỉnh lỵ trẻ ở cửa ngõ vùng cao

Thành phố Lào Cai có một đặc điểm ít đô thị nào ở Việt Nam có: phần lớn những gì ta thấy hôm nay được xây trong vài thập niên gần đây. Đây là một tỉnh lỵ trẻ, được quy hoạch lại gần như từ đầu, và đang lớn nhanh nhờ ba nguồn động lực khác nhau.

Ba nhóm phụ huynh trong một thành phố nhỏ

Nhóm thứ nhất là cán bộ, công chức, viên chức — đông đảo vì đây là trung tâm hành chính của tỉnh, và nhiều người được điều chuyển từ nơi khác tới. Họ làm giờ tương đối cố định và quan tâm tới chương trình học nhiều hơn tới chuyện giữ trẻ.

Nhóm thứ hai là các gia đình kinh doanh gắn với cửa khẩu và thương mại biên giới: xuất nhập khẩu, kho vận, dịch vụ. Nhịp làm việc của họ do dòng hàng quyết định, bận thất thường, và thời gian là thứ khan hiếm.

Nhóm thứ ba là những người làm du lịch — Lào Cai là cửa ngõ của cả một vùng du lịch vùng cao nổi tiếng, và nhiều gia đình sống bằng lữ hành, vận chuyển, lưu trú. Nhóm này bận theo mùa và theo cuối tuần.

Ba nhóm, ba nhịp sống. Trong một thành phố nhỏ thì không thể mở ba loại trường, nên một ngôi trường ở đây cần khung giờ đủ rộng và ổn định để cả ba nhóm đều sắp xếp được — đó là yêu cầu vận hành đầu tiên.

Lớp học có nhiều tiếng mẹ đẻ

Lào Cai là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc. Ở thành phố, các lớp học thường có trẻ từ nhiều nền văn hoá khác nhau, và với một số em thì tiếng Việt không phải ngôn ngữ dùng ở nhà.

Cách làm đúng không phải coi tiếng mẹ đẻ là trở ngại, mà là nuôi cả hai. Trẻ có nền tiếng mẹ đẻ vững thường tiếp thu tiếng Việt tốt hơn về lâu dài, và giữ được sợi dây với gia đình mình.

Điều này đòi hỏi giáo viên được chuẩn bị: biết vài câu tiếng bản địa để trẻ mới đỡ bỡ ngỡ, kiên nhẫn hơn trong giai đoạn đầu, và hiểu rằng một đứa trẻ chưa nói được không có nghĩa là chưa hiểu được.

Bài toán giữ giáo viên ở vùng biên

Đây là khó khăn chung của mọi địa phương xa trung tâm đào tạo, và ở Lào Cai thì rõ rệt. Nguồn giáo viên mầm non có chuyên môn tại chỗ hạn chế; thu hút người từ dưới xuôi lên thì phải giải chuyện chỗ ở, chi phí sinh hoạt và sự gắn bó dài hạn.

Một ngôi trường không giải được bài toán này sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn: giáo viên đổi liên tục, trẻ phải làm quen lại, phụ huynh mất niềm tin. Ngược lại, nơi xây được đội ngũ ổn định thì gần như không có đối thủ — vì đó là thứ khó sao chép nhất.

Với phụ huynh, sự ổn định của cô giáo nên là câu hỏi đặt sớm khi đi chọn trường ở đây.

Khí hậu và không gian

Lào Cai có khí hậu mát mẻ phần lớn năm, quỹ đất còn rộng, và thiên nhiên ngay cạnh. Đây là điều kiện tốt cho mô hình trường có sân vườn và hoạt động ngoài trời — thứ mà trường ở đồng bằng phải trả giá đắt mới có.

Mùa đông vùng cao có những đợt rét đậm, nên cần khu vận động trong nhà đủ dùng và lịch sinh hoạt điều chỉnh theo mùa. Nhưng phần lớn thời gian trong năm, trẻ hoàn toàn có thể học ngoài trời.

Một thị trường khép kín

Lào Cai cách Hà Nội một quãng đủ xa để phụ huynh không có phương án đưa con xuống xuôi học. Cái gì có tại chỗ thì dùng.

Điều đó có nghĩa là thị trường khép kín và ngôi trường tốt nhất thành phố sẽ đón được tệp phụ huynh có điều kiện nhất, không bị chia sẻ với nơi khác. Đây là lợi thế đáng kể cho ai làm nghiêm túc, và cũng là lý do cần làm đúng ngay từ đầu — trong một thành phố nhỏ, ấn tượng đầu rất khó sửa.

Hỏi đáp nhanh

Trẻ nói tiếng dân tộc ở nhà thì vào lớp có khó không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Nên hỏi nhà trường hỗ trợ trẻ mới thế nào trong những tuần đầu.

Có nên bỏ tiếng mẹ đẻ để con tập trung tiếng Việt?
Không nên. Tiếng mẹ đẻ là nền tảng cảm xúc và là cầu nối với gia đình. Bỏ nó thường không giúp tiếng Việt tốt hơn mà làm trẻ mất một phần vốn liếng sẵn có.

Làm sao biết một trường có đội ngũ ổn định?
Hỏi thẳng năm ngoái có bao nhiêu giáo viên nghỉ giữa năm, và cô phụ trách lớp đã ở trường bao lâu. Ở các tỉnh xa trung tâm, đây là câu hỏi quan trọng nhất.

Mùa đông rét đậm thì trẻ sinh hoạt thế nào?
Nên hỏi nhà trường về khu vận động trong nhà và lịch sinh hoạt mùa đông. Trường có chuẩn bị sẽ nói được cụ thể, không chỉ trả lời chung chung.

Gia đình kinh doanh bận thất thường thì gửi con ra sao?
Nên chọn nơi có khung giờ rộng và ổn định qua các tuần, và đăng ký sẵn người đón dự phòng. Sự ổn định của khung giờ quan trọng hơn sự linh hoạt tuyệt đối.

Mở một ngôi trường ở Lào Cai

Lào Cai là thị trường khép kín, đang lớn, và có quỹ đất cho một mô hình có sân vườn. Điều cần giải từ đầu là nhân sự — tuyển, đào tạo và giữ giáo viên ở vùng biên. Global Star chuyển giao chương trình Global Nexus, khung vận hành và phần đào tạo đội ngũ tại chỗ, chính là khâu khó nhất ở những nơi như thế này. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →