Mầm non ở Ninh Thuận: nắng gió khắc nghiệt nhất nước, và một nền văn hoá riêng

Ninh Thuận là tỉnh khô hạn nhất Việt Nam: nắng nhiều nhất, mưa ít nhất, gió mạnh gần như quanh năm. Đó không phải chi tiết địa lý cho vui — nó quyết định trực tiếp cách một ngôi trường mầm non ở đây phải được xây và vận hành.

Khí hậu là điều kiện thiết kế

Ở phần lớn địa phương, sân chơi ngoài trời chỉ cần bóng mát vừa phải. Ở Ninh Thuận, nắng gắt kéo dài nhiều tháng khiến sân không có che chắn gần như không dùng được từ giữa buổi sáng tới chiều muộn.

Điều đó dẫn tới những yêu cầu rất cụ thể:

• Mái che và cây bóng mát ở sân ngoài trời là bắt buộc, không phải tuỳ chọn.
• Hoạt động ngoài trời đặt vào sáng sớm và chiều muộn, và lịch sinh hoạt phải nói rõ điều đó.
• Chống gió: mái, cửa và thiết bị ngoài trời phải neo chắc, vì gió ở đây mạnh và thường xuyên.
• Nước: ở một tỉnh khô hạn, nguồn nước cho bếp ăn và sinh hoạt là mục phải tính kỹ trong kế hoạch, nhất là vào cuối mùa khô.

Một ngôi trường bê nguyên thiết kế từ nơi khác về sẽ vấp ngay mùa nắng đầu tiên, và phụ huynh Ninh Thuận nhận ra rất nhanh.

Cộng đồng Chăm và một kho văn hoá sống

Ninh Thuận là nơi cư trú của cộng đồng người Chăm lớn nhất cả nước, với văn hoá còn nguyên vẹn trong đời sống: các tháp cổ, lễ hội theo lịch riêng, nghề dệt thổ cẩm và nghề gốm truyền thống.

Nghề gốm Chăm đặc biệt thú vị với giáo dục mầm non. Khác với gốm dùng bàn xoay, người thợ Chăm đi vòng quanh sản phẩm để tạo hình — một cách làm rất khác và rất trực quan. Với trẻ nhỏ, đất sét vẫn là chất liệu quý như đã nói ở Gia Lâm; ở đây còn thêm một câu chuyện nghề độc đáo đi kèm.

Dệt thổ cẩm cũng vậy: sợi, màu, hoa văn hình học là chất liệu tốt cho hoạt động cảm giác, phân loại và mỹ thuật ở lứa tuổi này.

Và về ngôn ngữ: nhiều trẻ Chăm nói tiếng mẹ đẻ ở nhà. Như ở Sóc Trăng, Trà Vinh hay Lào Cai, cách làm đúng là nuôi cả hai chứ không gạt bỏ một bên.

Năng lượng tái tạo và một lớp cư dân mới

Chính cái nắng và gió từng bị coi là bất lợi giờ đang thành nguồn lực: Ninh Thuận là một trong những trung tâm điện gió và điện mặt trời của cả nước.

Các dự án này kéo theo kỹ sư, kỹ thuật viên vận hành và bảo trì, cùng dịch vụ đi kèm. Như ở Bạc Liêu, đây là một lớp cư dân có thu nhập và kỳ vọng khác mặt bằng nông nghiệp truyền thống — và họ đang tìm lựa chọn giáo dục tương xứng mà chưa có nhiều.

Nông nghiệp đặc thù

Ninh Thuận có nông nghiệp rất riêng, thích nghi với khô hạn: nho, táo, hành tỏi, và chăn nuôi cừu dê. Đây là những thứ ít nơi nào ở Việt Nam có.

Với một ngôi trường, đó cũng là chất liệu: trẻ quan sát giàn nho, thấy trái chín theo mùa, chạm vào len cừu. Những trải nghiệm ấy gắn trẻ với nơi mình sống theo cách mà sách vở không làm được.

Thị trường nằm ở đâu

Dân cư Ninh Thuận tập trung quanh thành phố tỉnh lỵ và các thị trấn, cùng các làng nghề và vùng canh tác. Phần khả thi cho trường tư nằm ở khu vực đô thị, nơi có tệp công chức, tiểu thương, doanh nghiệp và lớp kỹ thuật mới.

Quy mô không lớn nhưng thị trường khép kín: Ninh Thuận cách các đô thị lớn khá xa, nên không ai đưa con đi nơi khác học ở bậc mầm non.

Hỏi đáp nhanh

Nắng gắt quanh năm thì trẻ có được ra ngoài chơi không?
Trường tổ chức tốt sẽ đặt hoạt động ngoài trời vào sáng sớm và chiều muộn, có mái che và cây bóng mát. Nên hỏi lịch sinh hoạt cụ thể theo mùa.

Mùa khô thiếu nước, trường xử lý thế nào?
Nên hỏi thẳng: nguồn nước cho bếp ăn và sinh hoạt là gì, có hệ thống trữ không, và phương án khi khô hạn kéo dài.

Trẻ nói tiếng Chăm ở nhà thì vào lớp có khó không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Nên hỏi nhà trường hỗ trợ trẻ mới thế nào.

Trường có nên dạy về văn hoá Chăm không?
Với trẻ mầm non, việc thấy văn hoá của gia đình mình xuất hiện trong lớp giúp trẻ tự tin và giúp các bạn khác hiểu nhau. Đây là điều nên hỏi khi tìm hiểu trường.

Gió mạnh có ảnh hưởng tới an toàn không?
Nên kiểm tra thiết bị sân chơi, mái che và cây xanh quanh khuôn viên có được neo và cắt tỉa an toàn không, và hỏi lịch kiểm tra bảo trì.

Mở một ngôi trường ở Ninh Thuận

Đây là địa bàn mà thiết kế phải bắt đầu từ khí hậu, và bản sắc thì có sẵn ngay trong cộng đồng. Cả hai đều là thứ mà một bộ tiêu chuẩn campus cùng một chương trình biết dùng văn hoá bản địa sẽ xử lý từ đầu. Global Star chuyển giao đúng bộ đó cùng chương trình Global Nexus và toàn bộ khung vận hành. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →