Mầm non ở Trà Vinh: nơi hiếm hoi có thể tuyển được giáo viên nói tiếng Khmer

Trong các bài về Sóc Trăng, Kon Tum hay Lào Cai, có một điều lặp lại: lớp mầm non ở vùng đa dân tộc cần giáo viên hiểu và nói được ít nhiều tiếng mẹ đẻ của trẻ. Và ở hầu hết các nơi, đó là điều rất khó tuyển.

Trà Vinh là ngoại lệ đáng chú ý.

Một lợi thế nhân sự ít nơi có

Trà Vinh có cộng đồng Khmer đông đảo, sinh sống lâu đời và giữ được văn hoá riêng qua hệ thống chùa — vốn cũng là trung tâm sinh hoạt và giáo dục truyền thống của cộng đồng.

Quan trọng hơn với người làm trường: tỉnh này có cơ sở đào tạo đại học với chương trình bài bản về ngôn ngữ và văn hoá Khmer, cùng lực lượng giáo viên được đào tạo để dạy ở vùng có đông đồng bào Khmer.

Nghĩa là ở Trà Vinh, việc tìm giáo viên vừa có chuyên môn sư phạm vừa nói được tiếng Khmer là khả thi — trong khi ở nhiều tỉnh khác thì gần như không.

Với một ngôi trường mầm non, đây là lợi thế thật và rất khó sao chép. Nó cho phép làm được điều mà các nơi khác chỉ có thể nói tới: nuôi cả hai ngôn ngữ một cách có hệ thống, thay vì để trẻ tự xoay xở.

Vì sao điều đó quan trọng

Một đứa trẻ Khmer tới lớp mà chưa quen tiếng Việt sẽ trải qua vài tháng khó khăn: nghe hướng dẫn mà chưa hiểu, muốn nói mà chưa có từ, và dễ bị đánh giá là chậm trong khi thực ra chỉ là đang học một ngôn ngữ mới.

Khi có giáo viên nói được tiếng mẹ đẻ của em, giai đoạn ấy ngắn lại rất nhiều. Trẻ được giải thích bằng thứ tiếng mình hiểu, được trấn an, và quan trọng hơn: em thấy ngôn ngữ của gia đình mình có giá trị ở trường.

Về lâu dài, trẻ giữ được tiếng mẹ đẻ vững thường tiếp thu tiếng Việt tốt hơn — và giữ được sợi dây với ông bà, với chùa, với cộng đồng của mình.

Văn hoá Khmer như một phần chương trình

Ngoài ngôn ngữ, cộng đồng Khmer ở Trà Vinh có một kho tàng phong phú phù hợp với lứa mầm non: âm nhạc và nhạc cụ truyền thống, múa, hoa văn trang trí, lễ hội theo mùa, và truyện kể dân gian.

Với giáo dục sớm, đây là chất liệu quý cho phần âm nhạc, mỹ thuật và kể chuyện. Trẻ Khmer thấy văn hoá mình trong lớp; trẻ Kinh và trẻ Hoa học về sự khác biệt qua trải nghiệm chứ không qua bài giảng.

Một ngôi trường ở Trà Vinh làm điều này có chủ đích sẽ có bản sắc rõ, và được cả ba cộng đồng đón nhận.

Kinh tế đang chuyển dịch

Trà Vinh từng thuộc nhóm tỉnh khó khăn của đồng bằng. Những năm gần đây, điện gió ven biển, thuỷ sản và nông nghiệp hàng hoá đang tạo ra việc làm và nguồn thu mới.

Như ở Bạc Liêu, điều đó đang hình thành một lớp cư dân có thu nhập khác mặt bằng cũ và có kỳ vọng khác về việc học của con. Thị trường giáo dục ngoài công lập ở đây còn rất mỏng, nên khoảng cách giữa kỳ vọng đang lên và nguồn cung là chỗ đáng chú ý.

Sông nước, mặn và an toàn

Là tỉnh ven biển vùng cửa sông, Trà Vinh chịu ảnh hưởng xâm nhập mặn vào mùa khô. Như ở Bến Tre, nguồn nước ngọt cho bếp ăn là mục phải có trong kế hoạch của một ngôi trường ngay từ đầu.

Và như mọi địa phương miền Tây, an toàn đường nước là mối lo thường trực: tường rào, cổng, khoảng cách tới kênh rạch gần nhất, quy trình xác nhận người đón — nên được nói rõ và cho xem tận nơi.

Hỏi đáp nhanh

Con nói tiếng Khmer ở nhà, đi học có khó hoà nhập không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, và sẽ nhẹ hơn nhiều nếu trường có giáo viên nói được tiếng Khmer. Nên hỏi cụ thể nhà trường hỗ trợ trẻ mới thế nào trong những tuần đầu.

Có nên chỉ nói tiếng Việt với con ở nhà không?
Không nên. Tiếng mẹ đẻ là nền tảng cảm xúc và cầu nối với gia đình, với chùa và cộng đồng. Trẻ giữ được tiếng mẹ đẻ vững thường học tiếng Việt tốt hơn về lâu dài.

Trường có nên dạy về lễ hội và âm nhạc Khmer không?
Với trẻ mầm non, việc thấy văn hoá của gia đình mình xuất hiện trong lớp giúp trẻ tự tin, và giúp các bạn khác hiểu nhau. Đây là điều nên hỏi khi tìm hiểu trường.

Mùa khô nước nhiễm mặn, trường xử lý thế nào?
Nên hỏi thẳng: nguồn nước nấu ăn là gì, có hệ thống trữ nước ngọt không, và phương án khi mặn kéo dài.

Chọn trường ở vùng sông nước nên kiểm tra gì trước?
Đi một vòng xem tường rào, cổng và khoảng cách tới mặt nước gần nhất, rồi hỏi quy trình xác nhận người đón trẻ.

Mở một ngôi trường ở Trà Vinh

Trà Vinh có thứ mà nhiều tỉnh đa dân tộc thiếu nhất: nguồn giáo viên vừa có chuyên môn vừa nói được tiếng mẹ đẻ của trẻ. Kết hợp với một kho văn hoá phong phú và một nền kinh tế đang lên, đây là điều kiện hiếm để xây một ngôi trường có bản sắc thật. Global Star chuyển giao chương trình Global Nexus — phần ngôn ngữ và kể chuyện đặt tiếng mẹ đẻ cùng văn hoá bản địa làm nền — cùng toàn bộ khung vận hành. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →