Mầm non ở Tuyên Quang: nơi cả thành phố làm đèn cho trẻ con mỗi mùa thu

Trong loạt bài này, đã nhiều lần nói tới việc đưa văn hoá bản địa vào chương trình mầm non: gốm ở Gia Lâm, thổ cẩm ở Sa Pa, đờn ca ở Bạc Liêu. Tuyên Quang có một thứ đặc biệt hơn — một lễ hội mà chính người lớn làm ra cho trẻ con.

Mùa thu của những chiếc đèn khổng lồ

Mỗi dịp Trung thu, các tổ dân phố ở thành phố Tuyên Quang tự thiết kế và dựng những mô hình đèn cỡ lớn — con vật, nhân vật cổ tích, hình ảnh dân gian — rồi rước quanh thành phố. Đây là việc do cộng đồng tự làm, kéo dài nhiều tuần chuẩn bị, và quy mô thuộc loại lớn nhất cả nước.

Điều đáng nói với giáo dục mầm non không phải là quy mô lễ hội mà là quá trình: hàng nghìn người lớn dành nhiều tuần để làm một thứ cho trẻ con vui. Trẻ ở đây lớn lên với trải nghiệm ấy như một phần bình thường của mỗi năm.

Với một ngôi trường, đây là chất liệu hiếm có. Làm đèn lồng, dựng mô hình bằng tre và giấy, kể chuyện dân gian gắn với các hình tượng trong lễ hội — tất cả đều là hoạt động phù hợp lứa tuổi và gắn trực tiếp với đời sống mà trẻ đang thấy quanh mình.

Và quan trọng hơn: nó cho trẻ một cảm thức rõ ràng rằng nơi mình sống có một điều đặc biệt mà nơi khác không có.

Một tỉnh miền núi dễ thở

So với Hà Giang, Cao Bằng hay Sơn La, địa hình Tuyên Quang mềm hơn nhiều: đồi thấp, thung lũng rộng, và hệ thống sông thuận lợi. Tỉnh cũng gần Hà Nội hơn các tỉnh vùng cao khác.

Điều đó có nghĩa là bài toán khoảng cách — vốn là trở ngại số một ở miền núi — nhẹ hơn đáng kể. Dân cư tập trung hơn quanh thành phố và các thị trấn dọc sông, và đi lại thuận.

Với người mở trường, bán kính phục vụ rộng hơn và quy mô khả thi lớn hơn một tỉnh vùng cao thông thường — gần với trường hợp Điện Biên đã nói.

Lâm nghiệp và kinh tế rừng

Tuyên Quang có độ che phủ rừng thuộc nhóm cao nhất cả nước, và kinh tế lâm nghiệp — trồng rừng, chế biến gỗ, giấy — là trụ cột bên cạnh nông nghiệp.

Đây là ngành có chu kỳ dài: trồng rừng nhiều năm mới thu hoạch. Nhịp sống của các gia đình làm nghề này đều đặn hơn so với nông nghiệp mùa vụ ngắn, và thu nhập ổn định hơn.

Với giáo dục mầm non, rừng cũng là chất liệu: trẻ quan sát cây, lá, mùa, và các loài trong rừng — cách học về tự nhiên phù hợp lứa tuổi mà trường đô thị phải mô phỏng.

Đa dân tộc và tiếng mẹ đẻ

Tuyên Quang là địa bàn cư trú của người Tày, Dao, Cao Lan và nhiều dân tộc khác. Ở nhiều vùng, tiếng mẹ đẻ vẫn được dùng trong gia đình.

Cách làm đúng vẫn là nuôi cả hai ngôn ngữ, và ưu tiên phát triển giáo viên gốc địa phương — những người mang sẵn ngôn ngữ và hiểu gia đình học sinh, đồng thời gắn bó với quê nên ở lại lâu.

Du lịch lịch sử và sinh thái

Tuyên Quang có hệ thống di tích lịch sử quan trọng cùng cảnh quan hồ, rừng, suối khoáng. Du lịch đang phát triển đều, tuy chưa bùng nổ như Hà Giang hay Sa Pa.

Điều đó có mặt thuận: nó tạo thêm nguồn thu cho các gia đình làm dịch vụ mà chưa kéo theo những áp lực của một điểm đến quá tải. Với giáo dục, nghĩa là có một tệp phụ huynh làm dịch vụ với thu nhập khá, và nhịp làm việc không quá cực đoan theo mùa.

Khí hậu và không gian

Khí hậu Tuyên Quang có bốn mùa rõ, mùa đông lạnh nhưng không khắc nghiệt như vùng cao biên giới. Quỹ đất rộng, giá dễ chịu, cây xanh nhiều.

Điều kiện cho một ngôi trường xoay quanh khu vườn rất thuận. Cần chuẩn bị khu vận động trong nhà cho những tuần rét đậm, và thoát nước tốt cho mùa mưa.

Hỏi đáp nhanh

Cho trẻ tham gia làm đèn, dựng mô hình có an toàn không?
Với lứa mầm non, trẻ tham gia ở mức phù hợp: dán giấy, tô màu, chọn hình, chứ không dùng dụng cụ sắc hay chất kết dính mạnh. Nên hỏi nhà trường tổ chức hoạt động thế nào và ai giám sát.

Trẻ nói tiếng Tày, tiếng Dao ở nhà thì vào lớp có khó không?
Giai đoạn đầu cần thêm thời gian, nhưng về lâu dài không bất lợi nếu cả hai ngôn ngữ đều được nuôi dưỡng. Nên hỏi trường có giáo viên nói được tiếng bản địa không.

Trường có vườn thì trẻ có ít được học chữ, học số không?
Không. Với lứa mầm non, việc đếm hạt, phân loại lá, quan sát cây lớn lên chính là cách học toán và khoa học phù hợp lứa tuổi.

Mùa đông rét thì trẻ sinh hoạt ra sao?
Nên hỏi nhà trường về khu vận động trong nhà và cách giữ ấm phòng ngủ trưa trong những tuần rét đậm.

Làm sao biết trường có đội ngũ ổn định?
Hỏi thẳng năm ngoái có bao nhiêu giáo viên nghỉ giữa năm, và cô phụ trách lớp đã gắn bó với trường bao lâu.

Mở một ngôi trường ở Tuyên Quang

Đây là tỉnh miền núi có địa hình dễ thở, quỹ đất rộng, kinh tế ổn định, và một truyền thống văn hoá dành riêng cho trẻ con mà không nơi nào có. Đó là nền rất tốt cho một ngôi trường có bản sắc thật. Global Star chuyển giao chương trình Global Nexus — phần mỹ thuật sáng tạo và kể chuyện đặt văn hoá bản địa làm nền — cùng toàn bộ khung vận hành. Xem chương trình nhượng quyền mầm non Global Star →