Con học tiếng Anh với cô người Việt thì phát âm có bị ảnh hưởng không

Trong chuyên mục này đã có bài về việc giáo viên bản ngữ có thật sự cần thiết ở mầm non. Bài này trả lời câu hỏi hẹp hơn và hay được hỏi hơn: nếu cô là người Việt, con có "bắt" phải phát âm của cô không.

Điều thật sự quyết định phát âm

Trẻ nhỏ học phát âm từ những gì chúng nghe đủ nhiều và đủ rõ. Hai chữ "đủ" đó mới là biến số, chứ không phải hộ chiếu của người dạy.

Chất lượng đầu vào. Một giáo viên Việt phát âm chuẩn, nói chậm rõ, dùng đúng trọng âm — là đầu vào tốt. Một giáo viên bản ngữ nói líu nhíu, nuốt âm, dùng tiếng lóng vùng miền — với trẻ mầm non thì lại là đầu vào khó.

Lượng tiếp xúc. Hai tiết một tuần thì dù ai dạy cũng khó tạo ra thay đổi về phát âm. Tiếng Anh xuất hiện đều đặn trong ngày — lúc xếp hàng, lúc rửa tay, lúc hát — thì khác hẳn.

Điểm đáng yên tâm: trẻ ở tuổi mầm non có khả năng nghe và bắt chước âm rất tốt, và các em tiếp nhận từ nhiều nguồn cùng lúc — cô, bạn, bài hát, video. Không có nguồn nào một mình định hình được phát âm của trẻ.

Cái ba mẹ kiểm tra được ngay

Đừng hỏi "cô có phải người bản ngữ không". Hãy đề nghị: "Cho em nghe cô đọc một bài hoặc kể một mẩu chuyện được không ạ?"

Ba điều cần nghe, và không cần biết tiếng Anh giỏi cũng nghe ra được hai điều đầu:

Cô nói có trôi không — liền mạch, tự nhiên, hay phải dừng nghĩ giữa câu.

Nhịp câu có lên xuống không — tiếng Anh có nhạc điệu riêng; đọc đều đều từng chữ một là dấu hiệu rõ nhất của người chưa vững.

Âm cuối có được đọc không — đây là chỗ người Việt hay rơi nhất, vì tiếng Việt không có âm cuối bật ra như vậy. Trẻ nghe thiếu âm cuối lâu ngày thì cũng nói thiếu theo.

Mô hình thường gặp và cách đánh giá

Nhiều trường dùng mô hình kết hợp: giáo viên bản ngữ dạy một số buổi, giáo viên Việt phụ trách phần còn lại và duy trì tiếng Anh trong sinh hoạt hằng ngày.

Đây là mô hình hợp lý nếu làm đúng, vì nó giải quyết cả hai yếu tố: đầu vào đa dạng và tiếp xúc đều đặn.

Điều cần hỏi là phần "duy trì hằng ngày" có thật không. Một câu hỏi rất tốt: "Ngoài giờ tiếng Anh, trong ngày có lúc nào các con nghe tiếng Anh nữa không, và là lúc nào ạ?"

Câu trả lời cụ thể — giờ điểm danh, giờ chuyển hoạt động, bài hát trước khi ăn — cho thấy ngôn ngữ đã thành nếp. Câu trả lời chung chung cho thấy nó chỉ là tiết học.

Ngược lại, cũng nên cảnh giác với mô hình chỉ có giáo viên bản ngữ mà lớp quá đông: trẻ ít lượt được nói thì nghe nhiều mà không luyện được miệng.

Điều đáng lo hơn phát âm

Em muốn nói thẳng: ở tuổi mầm non, phát âm là thứ dễ điều chỉnh nhất về sau, còn hai thứ khác thì khó hơn nhiều.

Thứ nhất là thái độ với ngoại ngữ. Một đứa trẻ thấy tiếng Anh là trò vui sẽ tiếp tục học suốt nhiều năm. Một đứa trẻ bị sửa liên tục, bị bắt nhắc lại cho đúng, sẽ ngại mở miệng — và cái ngại đó theo rất dai.

Thứ hai là vốn từ gắn với trải nghiệm. Trẻ học từ qua việc làm và chạm vào: nước, cát, quả bóng, cái thìa. Vốn từ học kiểu đó ở lại; vốn từ học qua thẻ hình rồi trả bài thì rơi rụng nhanh.

Nếu phải chọn giữa một lớp phát âm hoàn hảo mà trẻ căng thẳng, và một lớp phát âm khá mà trẻ hào hứng — lựa chọn thứ hai tốt hơn cho chặng đường dài.

Ba mẹ làm gì ở nhà

Không cần biết tiếng Anh. Hai việc có tác dụng rõ:

Cho con nghe nguồn chuẩn đều đặn — bài hát thiếu nhi, truyện kể có thu âm. Mười lăm phút mỗi ngày trong lúc chơi hoặc ăn sáng đã tạo khác biệt, và nó bổ sung đúng thứ mà lớp học có thể còn thiếu.

Đừng sửa phát âm của con. Đây là việc khó nhất với ba mẹ. Nếu con nói sai, cứ nhắc lại đúng một cách tự nhiên trong câu của mình, rồi đi tiếp. Trẻ tự chỉnh dần; còn bị sửa thì trẻ nói ít đi.

Hỏi đáp nhanh

Cô người Việt dạy tiếng Anh thì con có phát âm sai theo không?
Không tất yếu. Trẻ tiếp nhận từ nhiều nguồn, và điều quyết định là chất lượng đầu vào cùng lượng tiếp xúc, chứ không phải quốc tịch của người dạy.

Làm sao đánh giá phát âm của giáo viên khi mình không giỏi tiếng Anh?
Nghe ba điều: cô nói có trôi không, câu có lên xuống tự nhiên không, và âm cuối có được đọc rõ không.

Có nhất thiết phải chọn trường có giáo viên bản ngữ không?
Không nhất thiết. Điều đáng hỏi hơn là ngoài tiết tiếng Anh, trong ngày trẻ còn nghe tiếng Anh ở những lúc nào.

Con phát âm sai thì có nên sửa ngay không?
Nên nhắc lại đúng một cách tự nhiên trong câu của mình rồi đi tiếp, thay vì bắt con lặp lại cho đúng. Bị sửa nhiều khiến trẻ ngại nói.

Nghe bài hát, xem truyện tiếng Anh có thay được lớp học không?
Không thay được, vì trẻ cần tương tác hai chiều để luyện nói. Nhưng nghe đều đặn ở nhà bổ sung rất tốt cho phần nghe và cảm âm.