Răng sữa rồi cũng thay: vì sao câu đó là hiểu lầm tốn kém nhất

Câu "răng sữa rồi cũng thay" nghe rất hợp lý, và nó là lý do khiến sâu răng ở trẻ nhỏ thường được để đến khi con kêu đau mới xử lý.

Bài này nói về điều xảy ra ở khoảng giữa — từ lúc chiếc răng sữa hỏng tới lúc răng vĩnh viễn mọc lên, thường là nhiều năm.

Răng sữa làm bốn việc, không chỉ để nhai

Giữ chỗ cho răng vĩnh viễn. Đây là việc quan trọng nhất và ít được biết nhất. Mỗi chiếc răng sữa giữ đúng khoảng trống cho chiếc răng sẽ mọc lên thay nó. Nếu một chiếc rụng quá sớm, các răng bên cạnh nghiêng dần vào chỗ trống, và tới lúc răng vĩnh viễn mọc thì không còn đủ chỗ — răng mọc chen, mọc lệch, và về sau phải chỉnh.

Để nhai. Trẻ đau răng hoặc mất răng hàm thường chuyển sang ăn đồ mềm và nhai một bên, ảnh hưởng tới cả khẩu vị lẫn tiêu hoá.

Để phát âm. Một số âm cần răng cửa để tạo ra. Mất răng cửa sớm có thể ảnh hưởng tới cách con phát âm trong giai đoạn đang hoàn thiện ngôn ngữ.

Ảnh hưởng tới việc học. Một đứa trẻ đau răng âm ỉ thì ngủ kém, ăn kém, khó tập trung, hay cáu — và thường không nói được rõ là mình đau ở đâu.

Sâu răng sữa tiến triển nhanh hơn ở người lớn

Men răng sữa mỏng hơn men răng vĩnh viễn, nên từ một đốm nhỏ tới lỗ sâu sát tuỷ diễn ra nhanh. Đó là lý do một vết đen "vẫn nhỏ mà" hồi tháng trước có thể thành chuyện lớn sau vài tháng.

Điều này cũng có nghĩa là phát hiện sớm rất có giá trị: giai đoạn đầu xử lý đơn giản và nhẹ nhàng cho trẻ hơn nhiều.

Ba thói quen gây sâu răng mà nhiều nhà không nghĩ tới

Ngậm bình sữa khi ngủ. Đây là nguyên nhân hàng đầu ở trẻ nhỏ. Khi ngủ, nước bọt tiết ít hẳn, nên đường trong sữa nằm lại quanh răng suốt đêm. Nếu con vẫn cần bú đêm, nên lau răng hoặc cho uống chút nước sau đó.

Nhấm nháp cả ngày. Điều gây hại không phải tổng lượng đồ ngọt mà là số lần răng tiếp xúc với đường. Một chiếc bánh ăn một lần ít hại hơn cùng chiếc bánh đó chia ra nhấm nháp suốt buổi chiều, vì mỗi lần ăn là một đợt tấn công men răng kéo dài sau đó.

Nước trái cây và sữa có đường uống rả rích. Cùng cơ chế trên. Nước lọc là thức uống giữa các bữa tốt nhất cho răng.

Chải răng: ai chải và chải thế nào

Đây là chỗ nhiều gia đình làm chưa đủ mà không biết.

Trẻ mầm non chưa tự chải sạch được. Kỹ năng tay ở tuổi này chưa đủ để làm sạch mặt trong và mặt nhai. Cách làm đúng là để con tự chải trước cho quen và thấy vui, rồi người lớn chải lại — ít nhất là buổi tối.

Nhiều nguồn chuyên môn khuyên người lớn nên chải lại cho con tới tận những năm đầu tiểu học.

Buổi tối quan trọng hơn buổi sáng. Nếu chỉ làm kỹ được một lần trong ngày, hãy chọn lần trước khi đi ngủ.

Về kem đánh răng có fluor và lượng dùng theo tuổi — nên hỏi nha sĩ của con, vì khuyến nghị thay đổi theo độ tuổi và theo việc con đã biết nhổ hay chưa.

Làm sạch kẽ răng. Khi các răng hàm đã mọc sát nhau, bàn chải không vào được kẽ — mà kẽ răng hàm chính là chỗ hay sâu nhất. Nên hỏi nha sĩ về cách làm sạch kẽ phù hợp với con.

Biến việc chải răng bớt thành cuộc chiến

Rất nhiều gia đình vật lộn mỗi tối. Vài cách thường có tác dụng:

Cho con chọn bàn chải và tự cầm trước. Chải trong lúc hát một bài quen để con biết khi nào thì xong. Để con chải cho ba mẹ rồi ba mẹ chải cho con — trẻ thích phần đổi vai này. Với bé nhỏ, tư thế nằm ngửa đầu tựa vào lòng người lớn thường dễ hơn đứng trước gương.

Điều nên tránh là biến nó thành trận đấu mỗi tối, vì khi đó con chống lại chính việc chải chứ không chỉ chống lại bàn chải.

Khám răng định kỳ

Nhiều gia đình chỉ đưa con đi nha sĩ khi con đã kêu đau — tức là khi vấn đề đã lớn.

Khám định kỳ có hai giá trị: phát hiện sớm khi còn dễ xử lý, và quan trọng không kém — cho con quen với phòng khám trong lúc chưa đau. Một đứa trẻ có trải nghiệm đầu tiên với nha sĩ là lúc đang đau dữ dội thường sợ nha sĩ nhiều năm sau đó.

Nên hỏi nha sĩ về lịch khám phù hợp với con, và hỏi luôn về các biện pháp dự phòng cho răng hàm.

Khi con ngã và va vào răng

Chuyện rất hay xảy ra ở tuổi mầm non. Nếu răng bị lung lay, đổi màu, hoặc gãy — nên đi khám sớm ngay cả khi con không kêu đau, vì tổn thương ở chân răng có thể ảnh hưởng tới mầm răng vĩnh viễn bên dưới.

Nếu răng bị rơi ra hẳn, hãy đưa con tới cơ sở nha khoa càng sớm càng tốt và mang theo chiếc răng.

Hỏi đáp nhanh

Răng sữa sâu có cần chữa không, hay đợi thay?
Cần chữa. Răng sữa giữ chỗ cho răng vĩnh viễn; mất sớm thì răng bên cạnh nghiêng vào và răng vĩnh viễn thiếu chỗ mọc.

Trẻ mấy tuổi thì tự chải răng được?
Trẻ mầm non chưa tự chải sạch được. Nên để con tự chải trước rồi người lớn chải lại, ít nhất vào buổi tối.

Ăn ít kẹo mà sao con vẫn sâu răng?
Số lần răng tiếp xúc với đường quan trọng hơn tổng lượng. Nhấm nháp rả rích cả ngày hại hơn ăn một lần rồi thôi.

Con bú bình khi ngủ có sao không?
Đây là nguyên nhân sâu răng hàng đầu ở trẻ nhỏ, vì ban đêm nước bọt tiết ít. Nếu vẫn cần bú đêm, nên lau răng hoặc cho uống chút nước sau đó.

Con ngã va vào răng nhưng không kêu đau, có cần đi khám không?
Nên đi khám nếu răng lung lay, đổi màu hoặc gãy, vì tổn thương chân răng có thể ảnh hưởng tới mầm răng vĩnh viễn bên dưới.