Con thuận tay trái: có nên sửa không và khi nào thì rõ

Đây là một trong những câu hỏi mà ông bà và ba mẹ hay không cùng quan điểm nhất: thấy cháu cầm thìa tay trái thì có nên đổi sang tay phải cho quen, kẻo sau này đi học viết khó.

Tay thuận không nằm ở tay

Việc một người thuận tay nào được quyết định trong não, gắn với cách hai bán cầu phân chia công việc. Nó không phải một thói quen hình thành do lặp lại, và cũng không phải thứ trẻ "chọn".

Điều đó giải thích vì sao việc nắn đổi tay không làm thay đổi bản chất: bộ não vẫn điều khiển theo cách của nó, chỉ là đứa trẻ bị buộc dùng bên tay kém thuận hơn.

Thuận tay trái là một biến thể bình thường, xuất hiện ở mọi nền văn hoá và mọi thời kỳ. Nó không phải dấu hiệu của vấn đề nào.

Khi nào thì rõ

Trẻ dưới hai tuổi thường dùng cả hai tay khá lẫn lộn — cầm bằng tay này, chuyển sang tay kia, tuỳ vị trí đồ vật. Đây là giai đoạn bình thường và chưa nói lên gì.

Từ khoảng hai tuổi, một bên bắt đầu trội hơn trong những việc cần khéo léo: cầm bút, xúc thìa, cắt kéo. Tới khoảng bốn, năm tuổi thì đa số trẻ đã rõ.

Một số trẻ dùng tay khác nhau cho việc khác nhau — vẽ tay phải nhưng ném bóng tay trái chẳng hạn. Điều này cũng bình thường.

Nếu tới năm tuổi vẫn chưa thấy bên nào trội rõ trong các việc khéo léo, đó là điều đáng nhắc với bác sĩ hoặc cô giáo để cùng theo dõi — không phải để lo, mà để quan sát thêm.

Ép đổi tay gây ra chuyện gì

Việc ép trẻ dùng tay không thuận tạo ra ba khó khăn rất thực tế.

Trẻ mất nhiều công sức hơn cho cùng một việc. Bàn tay kém thuận cần nhiều nỗ lực hơn để đạt độ chính xác tương đương. Với một đứa trẻ đang tập cầm bút, điều đó có nghĩa là mau mỏi, mau nản.

Dễ hình thành tư thế cầm bút sai. Khi tay không theo kịp yêu cầu, trẻ tự nghĩ ra cách cầm bù trừ — gồng ngón, vặn cổ tay. Tư thế sai hình thành ở tuổi này rất khó sửa về sau.

Trẻ cảm thấy mình đang làm sai điều gì đó. Đây là phần ít nhìn thấy nhất nhưng đáng ngại nhất. Bị nhắc đổi tay hàng chục lần mỗi ngày, trong khi bản thân không hiểu vì sao, dễ tạo cảm giác lúng túng về chính mình.

Hỗ trợ trẻ thuận tay trái

Không cần làm gì đặc biệt cho phần lớn hoạt động. Vài chỗ thì có điều chỉnh nhỏ giúp con đỡ vất vả:

Kéo. Đây là món khó chịu nhất với trẻ thuận tay trái, vì kéo thông thường được thiết kế cho tay phải và khi dùng tay trái thì lưỡi kéo che mất đường cắt. Kéo dành cho tay trái giải quyết được, và nhiều trường mầm non có sẵn.

Chỗ ngồi. Ở bàn chung, xếp trẻ thuận tay trái ngồi phía ngoài bên trái để khuỷu tay không va vào bạn. Một thay đổi nhỏ nhưng bớt hẳn va chạm và cáu kỉnh.

Hướng giấy khi vẽ và viết. Trẻ thuận tay trái thường thoải mái hơn khi tờ giấy hơi nghiêng về phía phải, ngược với trẻ thuận tay phải.

Ánh sáng. Nên chiếu từ bên phải, để bàn tay không đổ bóng lên chỗ đang viết.

Còn lại, thìa, cốc, bút sáp, đất nặn — cứ để con dùng tay nào con muốn.

Nói gì với ông bà

Đây thường là phần khó hơn cả. Thế hệ trước phần lớn từng thấy việc nắn tay là chuyện đương nhiên, và thường xuất phát từ lo lắng thật lòng cho cháu.

Điều hiệu quả hơn tranh luận là nói cụ thể: rằng tay thuận do não quyết định nên nắn không đổi được, rằng nhà trường có kéo và cách sắp chỗ phù hợp, và rằng con vẫn viết được bình thường như mọi bạn khác.

Khi ông bà thấy cháu tự xúc ăn gọn gàng và vẽ được bằng tay trái, phần lớn sự lo lắng tự lắng xuống.

Còn việc tập viết trước khi vào lớp 1

Với trẻ thuận tay trái, lời khuyên chung của chuyên mục Sẵn sàng vào lớp 1 vẫn đúng và còn đúng hơn: ở tuổi mầm non, quan trọng là bàn tay khoẻ và khéo, chưa phải mặt chữ đẹp.

Nặn đất, xé giấy, xâu hạt, dùng kẹp gắp, vắt khăn — những việc đó xây nền cho việc viết tốt hơn nhiều so với tập tô sớm, và chúng không phân biệt tay nào.

Hỏi đáp nhanh

Con thuận tay trái có cần sửa sang tay phải không?
Không nên. Tay thuận do não quyết định, nắn đổi không thay đổi được bản chất mà chỉ làm con vất vả hơn và dễ cầm bút sai tư thế.

Mấy tuổi thì biết con thuận tay nào?
Thường rõ dần từ khoảng hai tuổi và ổn định vào khoảng bốn đến năm tuổi. Trước đó trẻ dùng lẫn cả hai tay là bình thường.

Con dùng tay này để vẽ, tay kia để ném bóng thì có sao không?
Bình thường. Nhiều trẻ phân công tay theo loại hoạt động.

Trẻ thuận tay trái có viết khó hơn không?
Có vài bất tiện nhỏ — kéo, chỗ ngồi, hướng giấy, ánh sáng — và đều xử lý được bằng điều chỉnh đơn giản. Việc viết thì không khó hơn.

Khi nào nên hỏi ý kiến chuyên môn?
Nếu tới khoảng năm tuổi vẫn chưa thấy bên nào trội rõ trong các việc cần khéo léo, nên trao đổi với bác sĩ hoặc cô giáo để cùng theo dõi thêm.