Dạy con về sự riêng tư của cơ thể: nói thế nào với trẻ ba đến sáu tuổi

Nhiều ba mẹ muốn dạy con điều này nhưng dừng lại ở cửa, vì hai nỗi ngại: không biết dùng từ gì, và sợ nói ra thì con lo sợ.

Cả hai nỗi ngại đều giải được. Điều quan trọng cần nắm trước: đây không phải một buổi nói chuyện nghiêm trọng diễn ra một lần, mà là những câu ngắn rải trong sinh hoạt bình thường — lúc tắm, lúc thay đồ, lúc đọc sách.

Gọi đúng tên các bộ phận cơ thể

Đây là bước đầu tiên và quan trọng hơn vẻ ngoài của nó.

Khi dạy con tên các bộ phận — tay, chân, mũi, tai — hãy gọi cả bộ phận sinh dục bằng tên đúng của chúng, với giọng bình thường như gọi tên khuỷu tay.

Ba lý do:

Trẻ diễn đạt được khi có chuyện. Nếu có điều gì xảy ra, một đứa trẻ biết tên đúng có thể nói rõ ràng. Một đứa trẻ chỉ biết những cách gọi lấp lửng trong nhà thì người ngoài khó hiểu con đang kể gì.

Trẻ hiểu đó là chuyện bình thường để nói. Khi một bộ phận không có tên gọi được nói ra, trẻ ngầm hiểu nó là điều xấu hổ — và điều xấu hổ thì khó kể.

Trẻ khám sức khoẻ dễ hơn. Con nói được chỗ nào đau.

Với nhiều người lớn, phần khó nhất là nói những từ đó với giọng bình thường. Nhưng trẻ học thái độ từ giọng của ta: nếu ta ngại, con học được rằng đây là chuyện đáng ngại.

Bốn điều cần nói, bằng câu ngắn

Một: những chỗ đồ lót che là chỗ riêng tư. Đây là cách diễn đạt đơn giản và trẻ hiểu ngay. "Chỗ nào đồ lót che thì là của riêng con, không ai được nhìn hay chạm vào."

Hai: có ngoại lệ, và ngoại lệ phải rõ. Người lớn giúp con tắm rửa khi con chưa tự làm được, và bác sĩ khám khi có ba mẹ ở cùng. Nói rõ hai ngoại lệ này để con không hoang mang khi được tắm cho.

Ba: con có quyền nói không với bất kỳ đụng chạm nào. Điều này rộng hơn vùng riêng tư — nó gồm cả ôm, hôn, bế. Nếu con không muốn ôm ai đó, con được phép từ chối, và người lớn trong nhà sẽ ủng hộ điều đó.

Đây là chỗ nhiều gia đình vướng, vì tập quán là bắt trẻ ôm hôn người thân cho phải phép. Nhưng khi ta ép con ôm dù con không muốn, ta đang dạy rằng cảm giác của con không quan trọng bằng việc làm vừa lòng người lớn — đúng bài học mà ta không muốn con mang theo.

Có cách thay thế dễ chịu: cho con chọn cách chào — vẫy tay, đập tay, hoặc ôm. Con vẫn lễ phép, và vẫn giữ quyền quyết định.

Bốn: không có bí mật về cơ thể. Đây là điều quan trọng nhất. Hãy phân biệt cho con giữa điều bất ngờ (quà sinh nhật — vui, và rồi sẽ được nói ra) với bí mật (thứ phải giấu mãi). Trong nhà mình, không có bí mật nào về cơ thể cả. Nếu ai đó bảo con đừng nói với ba mẹ, thì con phải nói ngay.

Nói thế nào để con không sợ

Đây là câu hỏi hay gặp nhất, và câu trả lời nằm ở cách đóng khung.

Đừng đóng khung như một mối nguy hiểm rình rập. Hãy đóng khung như một quy tắc bình thường, giống quy tắc sang đường phải nắm tay: ta dạy con vì đó là điều cần biết, không phải vì ta đang sợ.

Giọng nên nhẹ và ngắn. Không kể chuyện đáng sợ, không mô tả tình huống xấu, không dùng hình ảnh gây ám ảnh.

Và tránh dạy theo kiểu "cẩn thận người lạ". Điều này vừa không hiệu quả vừa gây sợ sai chỗ — vì phần lớn tình huống không đến từ người lạ. Dạy theo hành vi thì đúng hơn: bất kỳ ai, kể cả người quen, nếu làm những điều trên thì con phải kể.

Điều quan trọng nhất: con tin rằng kể ra thì an toàn

Mọi quy tắc trên chỉ có tác dụng nếu con tin rằng khi kể, con sẽ được tin và không bị mắng.

Điều này được xây bằng những chuyện rất nhỏ hằng ngày: khi con kể mình làm vỡ cái cốc, khi con kể mình đánh bạn, khi con kể một chuyện mà con biết là mình sai. Nếu những lần ấy con bị mắng trước khi được nghe hết, thì con học rằng kể ra là nguy hiểm.

Một câu nên nói với con, và nói nhiều lần: "Dù chuyện gì xảy ra, con kể với mẹ thì mẹ sẽ không giận con." Và quan trọng hơn — giữ đúng lời đó.

Phối hợp với nhà trường

Đáng hỏi khi chọn trường và trong năm học: ai giúp các con đi vệ sinh và thay đồ, khu vực đó có riêng tư không, và nhà trường có quy định gì về việc người lớn ở một mình với một trẻ.

Đây là những câu hỏi bình thường và một ngôi trường vận hành tử tế sẽ có câu trả lời rõ ràng, sẵn sàng.

Hỏi đáp nhanh

Mấy tuổi thì bắt đầu dạy con về sự riêng tư của cơ thể?
Có thể bắt đầu từ khi con biết tên các bộ phận cơ thể, khoảng ba tuổi, bằng những câu ngắn trong sinh hoạt bình thường.

Có nên gọi đúng tên bộ phận sinh dục không?
Nên, với giọng bình thường. Trẻ biết tên đúng thì diễn đạt được khi có chuyện và hiểu rằng đây không phải điều đáng xấu hổ.

Nói về chuyện này con có bị sợ không?
Không, nếu đóng khung như một quy tắc bình thường giống quy tắc sang đường, và tránh kể những tình huống đáng sợ.

Con không chịu ôm hôn người thân thì có phải dạy cho lễ phép không?
Không nên ép. Có thể cho con chọn cách chào khác — vẫy tay, đập tay — để con vẫn lễ phép mà vẫn giữ quyền quyết định với cơ thể mình.

Làm sao để con dám kể khi có chuyện?
Bằng cách giữ đúng lời rằng dù chuyện gì xảy ra, con kể thì sẽ không bị mắng — và thể hiện điều đó trong những chuyện nhỏ hằng ngày.