Trẻ mầm non có nên có bài tập về nhà không — và cái gì nên thay vào đó

Chuyên mục này đã có bài về học qua chơi và bài về ngoại khoá ở mầm non. Bài này nói về khoảng thời gian sau khi đón con về.

Câu hỏi thường ở hai dạng: trường giao vở về nhà thì có nên làm không, và nếu trường không giao thì có nên tự mua vở cho con làm thêm không.

Vì sao bài tập về nhà không hợp với lứa tuổi này

Trẻ đã học cả ngày rồi, theo đúng cách phù hợp nhất. Một ngày ở lớp mầm non là bảy tám tiếng vận động, tương tác, xử lý xung đột với bạn, tuân theo nhịp sinh hoạt. Với một đứa trẻ bốn tuổi, đó là khối lượng lớn. Buổi tối là lúc con cần phục hồi, không phải lúc học thêm.

Trẻ mầm non chưa học được theo kiểu ngồi bàn làm bài. Ở tuổi này, việc học diễn ra qua tay, qua cơ thể, qua trò chơi và qua trò chuyện. Ngồi tô một trang vở trong mười lăm phút không tạo ra nhiều điều mà việc nấu ăn cùng mẹ không tạo ra được — mà lại tốn của con đúng khoảng thời gian ấy.

Nó dễ làm hỏng thái độ với việc học. Đây là cái mất lớn nhất và khó sửa nhất. Nếu trải nghiệm đầu tiên với hai chữ "bài tập" là một việc phải làm khi đã mệt, và thường kèm theo người lớn thúc giục, thì con hình thành cảm giác về việc học theo hướng đó — trước cả khi vào lớp 1.

Nó lấy mất khoảng thời gian có giá trị nhất trong ngày. Buổi tối là lúc duy nhất trong ngày thường mà con có ba mẹ trọn vẹn. Dùng nó cho một quyển vở là một lựa chọn tốn kém.

Cái gì nên thay vào đó

Không phải là "không làm gì". Có những việc buổi tối đem lại nhiều hơn hẳn một trang vở, và đều không cần chuẩn bị.

Đọc sách cùng con. Đây là việc có giá trị nhất, và chuyên mục Đồng hành cùng ba mẹ đã có bài riêng. Nó xây vốn từ, khả năng chú ý, trí tưởng tượng, và gắn việc đọc với cảm giác ấm áp.

Nấu ăn cùng nhau. Đong, đếm, chia phần, quan sát sự thay đổi khi nấu, làm theo nhiều bước chỉ dẫn — đây là một giờ học rất dày, và con thì thấy mình đang được làm việc thật.

Việc nhà thật. Gấp quần áo, dọn bàn, tưới cây, cho vật nuôi ăn. Những việc này xây tính tự lập và sự khéo tay, đồng thời cho con cảm giác mình có ích trong nhà.

Trò chuyện. Nghe thì đơn giản nhưng đây là thứ xây ngôn ngữ mạnh nhất. Hỏi những câu mở — hôm nay con thấy gì vui, con nghĩ vì sao bạn lại buồn — và nghe hết câu trả lời.

Chơi tự do. Không có người lớn hướng dẫn, không có mục tiêu. Đây là lúc trẻ tự tổ chức, tự nghĩ ra luật, tự giải quyết vấn đề — và nó cần thiết hơn nhiều so với vẻ ngoài "chỉ là chơi".

Ra ngoài. Nếu còn sáng, mười lăm phút ngoài trời có giá trị hơn mười lăm phút với quyển vở — nhất là với những thứ đã nói trong bài về vận động thô.

Nếu trường có giao vở về nhà

Đầu tiên, nên hiểu lý do. Nhiều nơi làm việc này không phải vì tin rằng nó cần cho trẻ, mà vì phụ huynh muốn thấy — vở mang về là bằng chứng nhìn được rằng con đang học.

Nếu đó là lý do, thì cách gỡ nằm ở phía phụ huynh: khi gia đình không đòi hỏi bằng chứng kiểu đó nữa, nhà trường cũng không cần tạo ra nó.

Cách nói với giáo viên, nhẹ và không phê phán: "Buổi tối nhà em thường đọc sách và nấu ăn cùng bé, em thấy bé thích và hợp hơn. Nếu vở về nhà không bắt buộc thì cho bé làm ít thôi cũng được ạ."

Phần lớn giáo viên sẽ hiểu, và không ít người thấy nhẹ nhõm.

Còn nếu nội dung mang về chỉ là gợi ý hoạt động cho gia đình — nối tiếp chủ đề đang học chẳng hạn — thì đó lại là chuyện khác và rất đáng làm, vì nó đúng tinh thần của bài này.

Nếu con thích ngồi tô vẽ và tự đòi lấy vở ra, thì cứ để con làm — điều cần tránh là bắt con làm khi con không muốn, chứ không phải bản thân quyển vở.

Còn năm cuối trước lớp 1 thì sao

Đây là lúc áp lực lớn nhất, và câu trả lời vẫn không đổi — chuyên mục Sẵn sàng vào lớp 1 đã nói kỹ.

Thứ quyết định con vào lớp 1 nhẹ nhàng là khả năng tự phục vụ, khả năng tập trung, khả năng điều tiết cảm xúc và vốn từ. Không thứ nào trong đó được xây tốt nhất bằng vở bài tập.

Nếu muốn làm gì đó có cấu trúc hơn trong năm cuối, hãy chọn những việc ngắn và vui: trò chơi có luật cần chờ tới lượt, xếp hình, bài hát có nhịp, kể lại một câu chuyện vừa nghe.

Hỏi đáp nhanh

Trẻ mầm non có cần bài tập về nhà không?
Không cần. Trẻ đã học cả ngày theo cách phù hợp nhất với lứa tuổi, và buổi tối là lúc cần phục hồi cùng thời gian bên gia đình.

Không làm bài tập thì buổi tối nên làm gì?
Đọc sách cùng con, nấu ăn cùng nhau, làm việc nhà thật, trò chuyện, chơi tự do và ra ngoài nếu còn sáng.

Trường giao vở về nhà thì nên làm sao?
Có thể trao đổi nhẹ nhàng với giáo viên rằng gia đình ưu tiên đọc sách và hoạt động cùng con. Nhiều trường giao vở vì phụ huynh muốn thấy bằng chứng con đang học.

Con thích ngồi tô vẽ thì có nên cho làm không?
Có. Điều cần tránh là bắt con làm khi con không muốn, chứ không phải bản thân việc tô vẽ.

Năm cuối trước lớp 1 có nên cho con học thêm không?
Với phần lớn trẻ thì không cần. Tự phục vụ, tập trung, điều tiết cảm xúc và vốn từ mới là thứ quyết định, và chúng không được xây tốt nhất bằng vở bài tập.