Khủng hoảng tuổi lên hai, lên ba: chuyện gì đang xảy ra trong đầu con

Khoảng hai tuổi, phần lớn trẻ bước vào giai đoạn khiến người lớn kiệt sức: nói không với mọi thứ, gào khóc vì những chuyện tưởng như vô lý, nằm lăn ra sàn siêu thị. Hiểu cơ chế phía sau làm cho giai đoạn này dễ chịu hơn nhiều.

Chuyện gì đang diễn ra

Ba việc xảy ra cùng lúc:

Ý muốn riêng hình thành. Trẻ nhận ra mình là một người riêng biệt, có ý muốn khác người lớn. Nói “không” là cách thử nghiệm phát hiện đó.

Khả năng diễn đạt chưa theo kịp. Con biết mình muốn gì nhưng chưa nói ra được. Khoảng cách giữa muốn và nói được chính là nguồn của phần lớn cơn giận.

Bộ phanh chưa lắp xong. Vùng não phụ trách kìm hãm xung động phát triển chậm và kéo dài tới tận tuổi trưởng thành. Trẻ hai tuổi không phải không chịu bình tĩnh — con chưa có công cụ để bình tĩnh.

Trong cơn giận: bốn việc theo thứ tự

1. Giữ an toàn. Dọn vật cứng, đưa con khỏi chỗ nguy hiểm. Không cần nói gì nhiều.

2. Ở gần và im lặng. Ngồi xuống gần con. Lúc đang đỉnh điểm, mọi lời giảng giải đều không vào được.

3. Gọi tên cảm xúc khi con bắt đầu dịu. “Con đang rất giận vì mẹ không cho lấy cái kéo.” Được gọi tên giúp trẻ dần học cách nhận biết cảm xúc của mình.

4. Nói chuyện sau khi con đã nguôi hẳn. Ngắn gọn, một câu về giới hạn và một câu về cách khác để làm.

Phòng ngừa hiệu quả hơn xử lý

• Báo trước. “Còn năm phút nữa mình về nhé.” Trẻ ghét bị cắt ngang đột ngột.
• Cho lựa chọn có giới hạn. “Con mặc áo xanh hay áo vàng?” — con được quyết trong khuôn khổ.
• Để ý đói và mệt. Phần lớn cơn giận rơi vào trước bữa ăn và cuối buổi chiều.
• Giảm số lần nói không. Sắp xếp nhà cửa sao cho những thứ cấm nằm ngoài tầm với thay vì phải cấm suốt ngày.

Điều nên tránh

Giảng giải dài lúc con đang khóc. Không có tác dụng và làm cả hai thêm mệt.

Doạ bỏ đi. “Mẹ đi đây, con ở lại” tạo nỗi sợ bị bỏ rơi mà không dạy được gì.

Đổi ý vì con khóc to hơn. Đây là cách nhanh nhất để cơn giận trở nên dài hơn ở lần sau.

Dán nhãn. “Con hư”, “con lì” — trẻ tin vào những gì được nghe lặp lại về mình.

Khi nào nên hỏi chuyên môn

Cơn giận thường xuyên kéo dài trên 25 phút, xảy ra rất nhiều lần mỗi ngày, kèm tự làm đau bản thân, hoặc vẫn ở mức độ dữ dội sau 5 tuổi — đó là lúc nên trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.

Và một điều dành cho ba mẹ

Giai đoạn này bào mòn người lớn thật sự. Việc bạn giữ được bình tĩnh phần lớn phụ thuộc vào việc bạn có được nghỉ hay không. Chia phiên với người nhà, và cho phép mình có những ngày làm chưa tốt.

Hỏi nhanh — đáp gọn