Mốc phát triển của trẻ 1–3 tuổi: điều gì là bình thường, điều gì nên hỏi bác sĩ

Mốc phát triển thường được đọc như hạn chót, và đó là nguồn của rất nhiều lo lắng không cần thiết. Cách đọc đúng: đây là khoảng thời gian mà phần lớn trẻ đạt được một kỹ năng, với biên độ rộng ở hai đầu.

Khoảng 12–18 tháng

Vận động: đứng vững, bước những bước đầu, rồi đi khá chắc. Bắt đầu leo trèo.

Tay: nhặt vật nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ, xếp được hai ba khối, cầm thìa dù còn vụng.

Ngôn ngữ: vài từ đơn có nghĩa, hiểu nhiều hơn nói rất nhiều. Chỉ tay vào thứ mình muốn — cử chỉ này quan trọng ngang một từ.

Xã hội: đưa đồ cho người lớn xem, bắt chước việc nhà, bám mẹ khi có người lạ.

Khoảng 18–24 tháng

Vận động: chạy, leo ghế, đá bóng, tự lên xuống cầu thang có vịn.

Ngôn ngữ: vốn từ tăng nhanh, bắt đầu ghép hai từ (“mẹ bế”, “hết rồi”). Đây là giai đoạn nhiều trẻ bật rất nhanh.

Cảm xúc: bắt đầu những cơn ăn vạ. Đó là dấu hiệu con đã có ý muốn riêng nhưng chưa có công cụ để diễn đạt và tự điều tiết.

Khoảng 2–3 tuổi

Vận động: nhảy hai chân, đi xe chòi, ném và bắt bóng lớn.

Tay: vẽ nguệch ngoạc có chủ đích, xâu hạt lớn, tự cởi được vài món.

Ngôn ngữ: câu ba từ trở lên, hỏi “cái gì” và “tại sao”. Người ngoài gia đình hiểu được phần lớn lời con.

Chơi: bắt đầu chơi giả vờ — cho búp bê ăn, giả làm bác sĩ. Chơi giả vờ là chỉ dấu tốt cho phát triển nhận thức.

Những dấu hiệu nên hỏi ý kiến chuyên môn

Không phải để hoảng, mà vì can thiệp sớm ở giai đoạn này hiệu quả hơn nhiều so với chờ đợi:

• Mất kỹ năng đã có — ở bất kỳ tuổi nào. Đây là dấu hiệu quan trọng nhất.
• 18 tháng: chưa đi được, chưa có từ đơn nào, không chỉ tay.
• 24 tháng: chưa ghép được hai từ, không bắt chước, không quan tâm tới trẻ khác.
• 3 tuổi: người lạ gần như không hiểu lời con, không chơi giả vờ, không giao tiếp bằng mắt.
• Bất kỳ tuổi nào: không phản ứng với âm thanh, hoặc phản ứng rất khác thường với âm thanh và ánh sáng.

Việc nên làm đầu tiên

Kiểm tra thính lực. Nghe kém là nguyên nhân phổ biến gây chậm ngôn ngữ và là nguyên nhân dễ bỏ sót nhất, vì trẻ nghe kém nhẹ vẫn phản ứng với tiếng động lớn.

Điều gia đình làm được mỗi ngày

Nói nhiều, chờ lâu. Mô tả điều đang làm, rồi dừng lại đủ lâu cho con phản hồi. Người lớn thường không chờ đủ ba giây.

Đáp lại mọi tín hiệu. Con chỉ tay thì gọi tên và đưa: “con muốn quả bóng à? Đây, bóng.”

Cho con vận động thật nhiều. Vận động thô là nền cho vận động tinh, và vận động tinh là nền cho cầm bút sau này.

Ghi lại. Vài dòng mỗi tháng về điều mới con làm được. Khi cần trao đổi với bác sĩ, ghi chép cụ thể có giá trị hơn trí nhớ rất nhiều.

Hỏi nhanh — đáp gọn