Cho con xem phim hoạt hình tiếng Anh có giúp con học không

Đây là câu hỏi em nhận được nhiều nhất trong chuyên mục này, thường kèm một nỗi băn khoăn khác: xem nhiều thì có hại không.

Hai câu hỏi ấy liên quan tới nhau, nên xin trả lời cả hai.

Vì sao xem thụ động ít tác dụng hơn mong đợi

Trẻ nhỏ học ngôn ngữ qua tương tác hai chiều, không qua việc tiếp nhận một chiều. Điều này nghe trừu tượng nhưng cơ chế rất cụ thể.

Khi một người lớn nói chuyện với trẻ, có ba thứ xảy ra mà màn hình không làm được:

Người lớn điều chỉnh theo phản ứng của trẻ. Thấy con không hiểu thì nói chậm lại, đổi từ, chỉ vào đồ vật. Phim thì chạy tiếp bất kể con hiểu hay không.

Ngôn ngữ gắn với thứ đang ở trước mặt. Người lớn cầm quả táo lên và nói tên nó. Sự gắn kết giữa âm thanh và vật thật là cách trẻ nhỏ nắm từ mới.

Trẻ phải tự tạo ra ngôn ngữ. Khi được hỏi, con phải nghĩ và nói. Phần "nói ra" này mới là phần khiến ngôn ngữ ở lại.

Vì thiếu cả ba, một đứa trẻ xem phim tiếng Anh hàng giờ mỗi ngày có thể nhớ được lời bài hát và vài câu thoại, nhưng thường không dùng được chúng trong tình huống thật.

Ba điều kiện khiến màn hình trở nên hữu ích

Nói vậy không có nghĩa là vô dụng. Có ba điều kiện, và điều kiện đầu quan trọng hơn hai điều kiện sau cộng lại.

Một: có người lớn xem cùng và nói chuyện về nó.

Đây là khác biệt lớn nhất. Xem cùng con, thỉnh thoảng dừng lại hỏi "con thấy bạn ấy đang làm gì?", nhắc lại một từ vừa nghe, chỉ vào màn hình và gọi tên — lúc đó phim trở thành chất liệu cho tương tác, và tương tác mới là thứ dạy.

Ba mẹ không biết tiếng Anh vẫn làm được phần này bằng tiếng Việt: hỏi con về nội dung, để con kể lại. Việc con diễn đạt lại điều vừa xem có giá trị cho cả hai ngôn ngữ.

Hai: xem lại nhiều lần cùng một nội dung.

Đây là điều trái với bản năng người lớn — ta muốn đổi phim cho con đỡ chán. Nhưng trẻ nhỏ học từ sự lặp lại: lần đầu con nắm cốt truyện, các lần sau con mới để ý tới ngôn ngữ.

Thực tế thì trẻ thường tự đòi xem lại một tập yêu thích rất nhiều lần. Đó là bản năng học tập đúng, nên cứ chiều.

Ba: nội dung chậm, đơn giản, lặp nhiều.

Phim làm cho lứa tuổi nhỏ với nhịp chậm, câu ngắn, nhiều lặp lại và hình ảnh minh hoạ rõ ràng thì hữu ích hơn hẳn phim nhiều tình tiết, chuyển cảnh nhanh. Nhịp nhanh làm trẻ bị cuốn vào hình ảnh mà không xử lý kịp ngôn ngữ.

Thứ hiệu quả hơn màn hình, mà lại nhẹ hơn

Có một nguồn thường bị bỏ qua: âm thanh không có hình.

Bài hát thiếu nhi và truyện kể có thu âm bật trong lúc con chơi, ăn sáng hoặc đi trên xe. Không chiếm thời gian riêng, không tính vào thời gian màn hình, và con nghe đi nghe lại rất tự nhiên.

Bài hát đặc biệt tốt cho trẻ mầm non vì giai điệu giúp nhớ, và vì trẻ tự hát theo — tức là con đang tạo ra ngôn ngữ chứ không chỉ tiếp nhận.

Sách tranh song ngữ đọc cùng con cũng nằm ở nhóm này: có tương tác, có hình gắn với từ, có thể lặp lại bao nhiêu lần tuỳ con.

Về thời gian màn hình

Chuyên mục Sức khoẻ và an toàn đã có bài riêng về giới hạn màn hình cho trẻ dưới sáu tuổi, và những khuyến nghị ở đó vẫn áp dụng ở đây.

Điểm cần nói thêm: đừng coi thời gian xem phim tiếng Anh là ngoại lệ nằm ngoài giới hạn. Nhiều gia đình nới thời gian màn hình vì nghĩ đó là "học", nhưng tác động lên giấc ngủ, sự tập trung và vận động thì không phụ thuộc vào ngôn ngữ trong phim.

Nếu đã có một khoảng màn hình trong ngày, chọn nội dung tiếng Anh cho khoảng đó là hợp lý. Nhưng nới thêm giờ thì không.

Cách làm gọn cho một tuần

Nếu muốn một phương án cụ thể: giữ nguyên khoảng màn hình mà gia đình vẫn cho phép, chọn nội dung tiếng Anh chậm và đơn giản, và cố gắng xem cùng con phần lớn các buổi. Bên cạnh đó, bật bài hát hoặc truyện kể tiếng Anh trong những khoảng chết trong ngày — lúc chơi, lúc ăn sáng, lúc đi đường.

Phần thứ hai thường tạo khác biệt nhiều hơn phần thứ nhất, mà lại không tốn gì.

Hỏi đáp nhanh

Xem phim hoạt hình tiếng Anh có giúp con học tiếng Anh không?
Có, nhưng ít hơn nhiều so với kỳ vọng nếu con xem một mình. Trẻ nhỏ học ngôn ngữ chủ yếu qua tương tác hai chiều.

Làm sao để việc xem phim có ích hơn?
Xem cùng con và nói chuyện về nội dung, cho con xem lại nhiều lần cùng một tập, và chọn nội dung chậm, câu ngắn, lặp nhiều.

Ba mẹ không biết tiếng Anh thì xem cùng thế nào?
Vẫn hỏi con bằng tiếng Việt về nội dung và để con kể lại. Việc diễn đạt lại có giá trị cho cả hai ngôn ngữ.

Có nên cho con xem nhiều hơn vì đó là học tiếng Anh?
Không nên nới giới hạn thời gian màn hình. Tác động lên giấc ngủ, sự tập trung và vận động không phụ thuộc vào ngôn ngữ trong phim.

Có cách nào hiệu quả hơn mà không cần màn hình?
Bài hát và truyện kể có thu âm bật trong lúc con chơi hoặc đi đường, và đọc sách tranh cùng con — cả hai đều lặp lại được và có tương tác.